01 năm Nghị quyết 68: Khát vọng định hình tập đoàn dẫn dắt khu vực kinh tế tư nhân

Sức bật từ thể chế và dấu ấn các tập đoàn tư nhân

Điểm sáng lớn nhất sau một năm thực hiện Nghị quyết 68-NQ/TW chính là sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy lập pháp và kiến tạo môi trường kinh doanh. TS Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội khóa XV, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, khẳng định điểm quan trọng nhất của Nghị quyết 68 không chỉ nằm ở việc nâng tầm vai trò của kinh tế tư nhân, mà ở chỗ tư duy phát triển đã chuyển mạnh từ khuyến khích doanh nghiệp sang kiến tạo môi trường để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.

Để khơi thông dòng chảy này, trong một năm qua, tốc độ thể chế hóa của Quốc hội và Chính phủ diễn ra nhanh chóng nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài. Việc ban hành các cơ chế, nghị quyết đặc thù để xử lý các dự án tồn đọng kéo dài nhiều năm; sửa đổi hàng loạt luật liên quan tới đầu tư, PPP, đấu thầu, quy hoạch; và xu hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong nhiều lĩnh vực quản lý.

Thời gian qua, Việt Nam chứng kiến sự trưởng thành vượt bậc của lực lượng doanh nghiệp tư nhân. Theo Fortune Southeast Asia 500, Việt Nam có 75 công ty nằm trong Top 500 Đông Nam Á.

Tại Quảng Nam, Trường Hải (THACO) đã kiên trì xây dựng một hệ sinh thái sản xuất ô tô và cơ khí với quy mô thuộc hàng lớn nhất Đông Nam Á. Ở lĩnh vực công nghiệp nặng, Tập đoàn Hòa Phát từ một xưởng nội thất nhỏ đã vươn lên thành nhà sản xuất thép hàng đầu Đông Nam Á với công suất hàng triệu tấn mỗi năm, cạnh tranh trực tiếp với các tập đoàn thép quốc tế trên nhiều thị trường xuất khẩu.

Trong lĩnh vực công nghệ, FPT – doanh nghiệp CNTT lớn nhất khu vực đang cung cấp dịch vụ chuyển đổi số cho nhiều tập đoàn đa quốc gia. Ở mảng hàng tiêu dùng, Vinamilk xây dựng thương hiệu sữa có mặt tại hơn 50 quốc gia, trong khi Masan phát triển hệ sinh thái tiêu dùng từ thực phẩm, đồ uống đến bán lẻ phục vụ hàng chục triệu người.

Trong khi đó, VinFast trở thành một hiện tượng đặc biệt đáng chú ý khi là nhà sản xuất ô tô điện đầu tiên của Việt Nam sở hữu nhà máy quy mô lớn tại Hải Phòng, niêm yết thành công trên sàn chứng khoán Nasdaq và triển khai bán xe tại nhiều thị trường quốc tế, bao gồm Bắc Mỹ, châu Âu và Đông Nam Á. Trong lĩnh vực hạ tầng, Vingroup đã thực hiện những dự án có quy mô hàng nghìn hecta, cùng với Sun Group, BRG đầu tư hàng tỷ đô la vào hạ tầng du lịch, nghỉ dưỡng, sân bay, góp phần thay đổi diện mạo của nhiều vùng kinh tế trọng điểm.

Bài toán khó về phát triển 2 triệu doanh nghiệp

Dù đã có nhiều tập đoàn tư nhân lớn mạnh và phát triển, nhưng bài toán phát triển doanh nghiệp đồng đều về chất lượng và số lượng vẫn nan giải. Tính đến hết năm 2025, Việt Nam có gần 1,1 triệu doanh nghiệp hoạt động, nhưng theo góc nhìn của Phó Tổng thư ký VCCI Đậu Anh Tuấn, lực lượng này đang rơi vào tình trạng “đông nhưng chưa mạnh, rộng nhưng chưa sâu”. Phần lớn cộng đồng doanh nghiệp vẫn mang quy mô nhỏ và vừa, thiếu khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.

Sự lệch pha giữa mục tiêu chiến lược và thực tế dòng chảy thị trường đang hiện lên rất rõ qua các con số thống kê ròng. Nghị quyết 68-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 cả nước có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động. Song đại diện Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) cảnh báo xu hướng doanh nghiệp gia nhập và rút lui khỏi thị trường đang ngày càng xấu đi với tỷ lệ xấp xỉ 1/1. Năm 2025, toàn quốc có 300.000 doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập, nhưng có tới hơn 227.000 doanh nghiệp rút lui. Bước sang 4 tháng đầu năm 2026, áp lực này không hề giảm bớt khi có 119.400 doanh nghiệp mở mới/quay lại nhưng cũng có tới 108.900 doanh nghiệp rút khỏi thị trường.

Như vậy, trung bình mỗi tháng có khoảng 32.000 doanh nghiệp đăng ký mới và quay trở lại hoạt động, nhưng đồng thời cũng có khoảng 30.400 doanh nghiệp rút khỏi thị trường. Điều đó đồng nghĩa mỗi tháng nền kinh tế chỉ tăng ròng khoảng 1.600 doanh nghiệp. Theo các chuyên gia, với tốc độ tăng trưởng ròng ít ỏi này, cái đích 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 đang trở nên vô cùng thách thức.

Cần xóa bỏ tâm lý phòng thủ

Nỗi lo lớn nhất của nền kinh tế hiện nay không đơn thuần là số lượng, mà là sự suy giảm nghiêm trọng động lực đầu tư dài hạn của khu vực tư nhân. TS Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, đưa ra một dữ liệu đáng báo động: Có giai đoạn khu vực tư nhân từng chiếm tới 91% tổng đầu tư của nền kinh tế, nhưng hiện nay tỷ trọng này đã sụt giảm chỉ còn khoảng 67%.

Để giải quyết tận gốc bài toán này, nút thắt thể chế phải được tháo gỡ bằng một tư duy hoàn toàn khác. TS Phan Đức Hiếu khẳng định để kiến tạo môi trường để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn phải dựa trên nguyên tắc bảo vệ quyền tài sản, không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự và giảm thiểu tối đa các rào cản tiền kiểm hành chính.

Nhìn rộng ra thế giới, ông Nguyễn Cảnh Cường, Giảng viên chuyên gia Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội, chia sẻ kinh nghiệm: Nhật Bản bứt phá nhờ chọn đúng ngành chiến lược; Hàn Quốc kiến tạo các Chaebol đầu tàu như Samsung, Hyundai để kéo theo cả hệ sinh thái công nghiệp; còn Trung Quốc tận dụng quy mô thị trường để xây dựng các cụm công nghiệp quy mô lớn và làm chủ chuỗi giá trị. Đối với Việt Nam, muốn trở thành cường quốc kinh tế thì chính sách hỗ trợ trong giai đoạn mới phải chuyển hẳn sang có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào các doanh nghiệp có năng lực dẫn dắt và làm chủ công nghệ thay vì phân bổ dàn trải.

Nghị quyết 68-NQ/TW đã thắp lên cơ hội lớn cho cả hai khối doanh nghiệp tư nhân và nhà nước. Tuy nhiên, bài học từ các Nghị quyết cũ (như Nghị quyết 10 đặt mục tiêu 1 triệu doanh nghiệp vào năm 2020 không đạt) cho thấy, mục tiêu có lớn đến đâu cũng sẽ vô nghĩa nếu thiếu một cơ chế đánh giá trách nhiệm thực thi rõ ràng. Điều cộng đồng doanh nghiệp chờ đợi lúc này là một môi trường an toàn, nhất quán và có thể dự báo để họ tự tin dốc vốn đầu tư dài hạn. Chỉ khi niềm tin thể chế được khơi thông, “đường băng” cải cách được dọn sạch, các doanh nghiệp Việt mới có đủ bệ phóng để lớn mạnh, đưa nền kinh tế thực hiện thành công khát vọng vươn mình trong thập kỷ tới.