40 năm Báo Thanh Niên – Đột phá: Dấu ấn qua 8 kỳ World Cup và EURO

Tờ Tin nhanh World Cup 86, được phát hành chỉ vài tháng sau khi Thanh Niên chính thức phát hành số đầu tiên, bán đến 60.000 bản, tạo bước ngoặt lớn trong quá trình phát triển của tờ báo nói chung và mảng bóng đá quốc tế nói riêng.

Vào thời điểm Việt Nam chưa kết nối internet, chỉ có báo in và truyền hình analog, việc theo dõi và tường thuật các giải đấu lớn của thế giới là công việc đầy gian nan, đòi hỏi sự kiên nhẫn và đam mê đặc biệt. Các cây bút tiền bối viết thể thao tại Báo Thanh Niên thường kể khi đưa tin về World Cup Mexico 1986, EURO 1988 hay World Cup 1990 tại Ý, ngoài việc xem các trận đấu phát sóng trên truyền hình, họ còn phải nghe thêm các đài phát thanh nước ngoài để cập nhật thông tin. 

Nhiều lúc, để có tư liệu viết chân dung các ngôi sao bóng đá, nhà báo khi ấy phải đặt mua các tạp chí như France Football, chờ đợi cả tháng báo mới đến tay. Mỗi bài viết vì thế là kết quả của sự chắt chiu thông tin, sự cần mẫn và tình yêu bóng đá lớn lao.

Cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000, cùng với quá trình hội nhập mạnh mẽ của đất nước, Báo Thanh Niên có bước chuyển vô cùng quan trọng: cử phóng viên ra nước ngoài tác nghiệp trực tiếp tại các giải đấu lớn. 23 năm trước, World Cup 2002 tại Hàn Quốc và Nhật Bản đánh dấu một cột mốc như vậy, khi lần đầu tiên phóng viên của báo có mặt tại một kỳ World Cup đểtường thuật trực tiếp.

Nơi đấu trường Allianz Arena rực sáng

Đến World Cup 2006 tại Đức, bước chuyển ấy trở nên rõ nét hơn. Nhà báo Đỗ Hùng được cử sang Đức tác nghiệp hơn một tháng trời. Với thẻ chính thức do FIFA cấp, anh có thể trực tiếp vào sân xem các trận đấu, tham dự họp báo, phỏng vấn cầu thủ, huấn luyện viên, nhà báo quốc tế và người hâm mộ đến từ khắp nơi trên thế giới.

ẢNH: Huy Tường

“Đã nhiều năm trôi qua nhưng mình vẫn không quên được cảm giác lần đầu tiên có mặt tại đấu trường Allianz Arena ở Munich để xem lễ khai mạc World Cup 2006”, Đỗ Hùng từng chia sẻ với tôi. Đó không chỉ là cảm giác choáng ngợp trước một sân vận động hiện đại, giữa biển âm thanh sôi động, mà còn là khoảnh khắc người làm báo Việt Nam – phóng viên Thanh Niên cảm nhận rõ hơn về sự hội nhập trong việc đưa tin trực tiếp ở các giải bóng đá lớn.

Đỗ Hùng là một nhà báo đặc biệt của World Cup và EURO khi từ điểm khởi đầu tại Allianz Arena (Đức, 2006), anh lần lượt tác nghiệp tại 5 kỳ World Cup và 3 kỳ EURO. Từ Đức (World Cup 2006), Áo – Thụy Sĩ (EURO 2008), Nam Phi (World Cup 2010), Ba Lan – Ukraine (EURO 2012), Brazil (World Cup 2014), Pháp (EURO 2016), Nga (World Cup 2018) cho tới Qatar (World Cup 2022).

Đến trực tiếp sân, anh mang không khí bóng đá thế giới về cho độc giả, khán giả Thanh Niên qua nhiều hình thức: bài viết trên báo in, báo điện tử, các chương trình truyền hình trực tiếp, video và nội dung số trên nhiều nền tảng.

Trên hành trình ấy, những cuộc gặp gỡ đáng nhớ với các danh thủ, siêu sao lừng lẫy đã trở thành chất liệu quý giá cho nghề báo của anh. Đỗ Hùng từng kể lần đầu tiên chạm mặt một huyền thoại là cuộc gặp tình cờ với huấn luyện viên Bora Milutinović tại quảng trường Marienplatz ở Munich, ngay trước lễ khai mạc World Cup 2006. Những chia sẻ của vị HLV từng dẫn dắt nhiều đội tuyển quốc gia dự vòng chung kết World Cup nhanh chóng được chuyển hóa thành một bài báo sinh động.

ẢNH: Huy Tường

Ở EURO 2008, Đỗ Hùng có dịp phỏng vấn siêu sao Zlatan Ibrahimovic tại nơi đội tuyển Thụy Điển đóng quân ở miền nam Thụy Sĩ. Trong các kỳ giải khác, anh đặt câu hỏi với những ngôi sao trong phòng họp báo, dự khán các trận cầu đỉnh cao và quan sát những khoảnh khắc mà khán giả trước màn hình khó có thể cảm nhận trọn vẹn.

“Các trận đấu đều được truyền hình trực tiếp, vì vậy thách thức lớn nhất của phóng viên khi tác nghiệp là tìm ra những câu chuyện mà công chúng không được xem trên truyền hình”, Đỗ Hùng nói. 

Đó có thể là ánh mắt của một cầu thủ dự bị trên băng ghế huấn luyện, giọt nước mắt của cổ động viên sau trận thua, hay những câu chuyện đời thường phía sau ánh hào quang sân cỏ. Công việc ấy không chỉ có tường thuật mà đòi hỏi óc quan sát tinh tế, khả năng kết nối và sự nhạy bén trong ý tưởng đề tài.

Messi, từ tài năng trẻ đến ngôi đền huyền thoại

Không chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm câu chuyện, đôi khi phóng viên còn chủ động tạo ra những hành trình để làm giàu thêm trải nghiệm cho bạn đọc. Năm 2018, khi World Cup diễn ra tại Nga, Đỗ Hùng lên kế hoạch cho một hành trình đặc biệt: đi tàu hỏa từ TP.HCM tới Moscow.

Hành trình kéo dài 17 ngày, xuyên qua Việt Nam, băng qua Trung Quốc với sa mạc Gobi mênh mông, vượt qua thảo nguyên Mông Cổ, trước khi hòa vào tuyến đường sắt xuyên Siberia, chạy giữa những cánh rừng bạch dương ngút ngàn. Chuyến đi ấy được anh kể lại trong loạt ký sự Moscow ở phía trước mũi tàu đăng nhiều kỳ trên báo in. Song song đó, các video ghi lại hành trình ấy cũng thu hút sự quan tâm lớn của công chúng trên các nền tảng số, cho thấy cách làm báo thể thao đã mở rộng ra ngoài khuôn khổ sân cỏ.

“Lần đầu tiên mình vào sân xem trực tiếp Lionel Messi là ở World Cup 2006, trong trận Argentina gặp Serbia & Montenegro. Khi ấy, Messi mới chỉ là một tài năng trẻ”, Đỗ Hùng nhớ lại. Lúc đó dù đã được báo chí ca ngợi hết lời nhưng “thật khó để hình dung về tầm vóc mà Messi đạt đến sau này”, Đỗ Hùng kể lại sau khi chứng kiến Messi và đồng đội nâng cúp vàng tại Qatar năm 2022.

Trước đó, anh đã theo dõi gần như trọn vẹn những thăng trầm trong sự nghiệp của siêu sao này: thất bại trước Đức tại World Cup 2006 và 2010, trận chung kết đầy tiếc nuối năm 2014 trên sân Maracanã ở Rio de Janeiro, rồi lần sụp đổ trước Croatia ở World Cup 2018.

“Mình cảm thấy rất may mắn khi được chứng kiến gần như trọn vẹn sự nghiệp của những cầu thủ hàng đầu thế giới như Lionel Messi, Cristiano Ronaldo, Thomas Müller, Andres Iniesta… Trải nghiệm ấy thực sự đặc biệt mà Báo Thanh Niên đã tạo ra”, anh chia sẻ.

Nỗi buồn Donetsk

Ukraine là một trong những chặng dừng chân để lại nhiều cảm xúc nhất trong các chuyến tác nghiệp EURO hay World Cup của phóng viên Báo Thanh Niên. EURO2012 diễn ra tại Ba Lan và Ukraine. Đỗ Hùng đến Ba Lan đưa tin, rồi tiếp tục đi tàu xuyên đêm sang Ukraine.

Những câu chuyện sôi động của mùa bóng đá năm ấy được anh gửi về từ Quảng trường Độc Lập ở Kyiv, sân Metalist ở Kharkiv và đặc biệt là sân vận động hình đĩa bay ở Donetsk, thành phố miền đông Ukraine. Anh còn đi tới Chernobyl – nơi từng xảy ra thảm họa hạt nhân năm 1986 – để kể cho độc giả một câu chuyện khác, nằm ngoài đường biên sân cỏ nhưng vẫn mang ý nghĩa sâu sắc về con người và lịch sử.

“Mình nhớ Donetsk là một thành phố có rất nhiều hoa hồng. Đó là những ngày rất vui, cùng bóng đá và cùng những người dân mến khách nơi đây”, anh chia sẻ.

Thế nhưng, chỉ 2 năm sau mùa hè EURO 2012 sôi động, xung đột đã nổ ra tại đây. Sân vận động hiện đại từng rực lửa bóng đá đã bị pháo kích hư hại nặng. Đội bóng Shakhtar Donetsk buộc phải sơ tán sang Lviv, miền tây Ukraine. Từ năm 2022, chiến sự ở Ukraine càng khốc liệt hơn với sự can dự của Nga. “Thật khó tin một đất nước từng rất thanh bình, với không khí bóng đá sôi động và những con người hiền hòa, chỉ sau vài năm lại oằn mình trong khói lửa chiến tranh,” Đỗ Hùng từng nói trong những ngày đầu chiến sự Nga – Ukraine bùng phát.

“Nhìn Donetsk, Kharkiv, Kyiv bị tàn phá bởi chiến tranh và so với những gì mình chứng kiến năm 2012, cảm giác thực sự rất buồn”, 3 năm trước anh từng nói với tôi trong một lần ngồi cùng nhau.

Theo nhịp bóng lăn

Từ mùa hè Mexico 1986 tới nay đã gần tròn 4 thập niên, cũng đúng dấu mốc 40 năm Báo Thanh Niênphát hành số đầu tiên. Trong quãng thời gian ấy, nghề báo nói chung và cách làm báo thể thao đã thay đổi sâu sắc. Từ chỗ chỉ tường thuật gián tiếp qua truyền hình và báo chí nước ngoài, Thanh Niên dần có mặt trực tiếp, liên tục tại các sự kiện thể thao lớn của khu vực, thế giới.

ẢNH: Đỗ Hùng

Sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là internet và các nền tảng mạng xã hội, đã làm thay đổi căn bản cách tác nghiệp của phóng viên. Việc gửi tin, bài, hình ảnh, video từ hiện trường về tòa soạn trở nên nhanh chóng, dễ dàng hơn. Công chúng không chỉ đọc lại diễn biến trận đấu mà còn có thể theo dõi những câu chuyện bên lề, những lát cắt đời sống, những cảm xúc rất thật của bóng đá thế giới.

Trong khoảng 10 năm trở lại đây, các kênh nội dung số của Báo Thanh Niên đã thực hiện hàng trăm chương trình truyền hình trực tiếp, nối cầu truyền hình từ trường quay tại tòa soạn với phóng viên Đỗ Hùng đang có mặt tại hiện trường các kỳ World Cup và EURO. Qua đó, không khí sôi động của những ngày hội bóng đá được truyền tải tức thời tới khán giả Việt Nam, tạo nên sự tương tác hai chiều – điều mà báo chí truyền thống trước đây khó có thể làm được.

Quan trọng hơn, sự thay đổi không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở tư duy làm báo.ỞThanh Niên,phóng viên không còn đơn thuần là người đưa tin, mà trở thành người kể chuyện, người kết nối trải nghiệm của độc giả với những gì đang diễn ra ngoài biên giới. Bóng đá vì thế không chỉ là tỷ số, mà còn là văn hóa, lịch sử, thân phận con người và những biến động của thế giới.

Và hành trình ấy vẫn đang tiếp tục!