Xe điện Việt Nam: tăng trưởng “siêu tốc” và ngã rẽ về hạ tầng

Theo PwC, ASEAN đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ sang phương tiện phát thải thấp. Năm 2025, doanh số xe điện trong khu vực tăng 62% so với cùng kỳ năm trước và 76% người tiêu dùng ASEAN cho biết có ý định mua xe điện trong vòng 5 năm tới. Dù vậy, mức độ sẵn sàng giữa các quốc gia có sự khác biệt rõ rệt.

Singapore được đánh giá là thị trường xe điện đã trưởng thành, với điểm số sẵn sàng cao nhất khu vực. Ngược lại, Philippines và Malaysia vẫn ở giai đoạn đầu do hạ tầng và nhu cầu còn hạn chế. Trong bức tranh đó, Việt Nam được PwC xếp vào nhóm thị trường “tăng trưởng siêu tốc”, với làn sóng điện khí hóa diễn ra nhanh hơn bất kỳ quốc gia ASEAN nào khác.

Tỷ lệ xe điện trong tổng lượng xe bán ra tại Việt Nam đã đạt 33%, cao hơn mức trung bình của 6 nước ASEAN được khảo sát (17%) và chỉ đứng sau Singapore (72%). Con số này vượt Thái Lan (30%) và bỏ xa Indonesia (18%), trong khi Malaysia và Philippines chỉ đạt khoảng 4%. Tổng doanh số ô tô tại Việt Nam năm qua tăng 18%, còn nhóm xe điện hóa tăng tới 84%, cho thấy xu hướng chuyển dịch rõ rệt của thị trường.

PwC cho rằng chính sách ưu đãi là một trong những động lực quan trọng nhất thúc đẩy người tiêu dùng Việt Nam chuyển sang xe điện. Việc miễn 100% lệ phí trước bạ cho xe điện đến năm 2027 đã giúp thu hẹp đáng kể khoảng cách giá giữa xe điện và xe động cơ đốt trong. Cùng với đó, sự phát triển nhanh của một thương hiệu xe điện nội địa đã góp phần mở rộng khả năng tiếp cận và thay đổi nhận thức của người tiêu dùng.

VinFast được PwC ghi nhận là thương hiệu xe điện nội địa dẫn đầu tại nhóm 6 nước ASEAN, với doanh số tăng từ 56.000 xe trong quý III/2024 lên hơn 100.000 xe trong quý III/2025, chủ yếu nhờ nhu cầu mạnh mẽ tại thị trường Việt Nam. Khảo sát cho thấy 15% người tiêu dùng Việt Nam đã sở hữu xe điện – tỷ lệ cao nhất ASEAN, và chỉ 5% cho biết không có ý định mua xe điện trong 5 năm tới.

Tuy nhiên, đà tăng trưởng nhanh cũng bộc lộ những điểm nghẽn mang tính cấu trúc. Theo bộ chỉ số đánh giá mức độ sẵn sàng thị trường xe điện của PwC, Việt Nam đạt điểm cao về chính sách hỗ trợ và nhu cầu tiêu dùng, nhưng hạ tầng sạc chỉ đạt 2,1/5 điểm, thấp hơn Thái Lan và kém xa Singapore.

Thực tế, phần lớn người dùng xe điện tại Việt Nam không có chỗ sạc tại nhà. Khoảng 70% chủ xe phải phụ thuộc vào trạm sạc tại văn phòng, trung tâm thương mại hoặc trên đường phố. Trong khi đó, kỳ vọng của người tiêu dùng về thời gian sạc và phạm vi di chuyển khá cao, với khoảng một nửa người dùng mong muốn thời gian sạc dưới 36 phút và quãng đường di chuyển gần 390 km.

Khoảng cách giữa kỳ vọng và trải nghiệm thực tế đang làm gia tăng rủi ro “tái chuyển đổi”. PwC ghi nhận mức cao nhất khu vực khi có tới 42% chủ sở hữu xe điện tại Việt Nam cân nhắc quay lại sử dụng xe xăng trong lần mua tiếp theo. Nguyên nhân chính được nêu ra là chi phí bảo dưỡng cao hơn dự kiến, cùng với lo ngại về tuổi thọ pin và sự thuận tiện trong sử dụng hàng ngày.

Các chuyên gia PwC nhận định Việt Nam đang ở một “ngã rẽ quan trọng”. Nếu giai đoạn đầu tăng trưởng chủ yếu dựa vào ưu đãi và sự hứng thú của người tiêu dùng, thì giai đoạn tiếp theo sẽ phụ thuộc vào khả năng cải thiện hạ tầng, chuẩn hóa dịch vụ hậu mãi và nâng cao trải nghiệm sở hữu. Việc điện khí hóa phương tiện không thể chỉ là câu chuyện bán được nhiều xe, mà còn là bài toán dài hạn về quy hoạch đô thị, năng lực lưới điện và chi phí sử dụng thực tế.

Tại TP HCM, số lượng xe điện đã tăng hơn 700% trong ba năm gần đây. Tuy nhiên, với quy mô khoảng 12 triệu phương tiện đang lưu hành, xe điện vẫn chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ. Điều này cho thấy dư địa tăng trưởng còn lớn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về đầu tư hạ tầng và chính sách đồng bộ hơn.

Về dài hạn, xe điện tại Việt Nam khó có thể phát triển bền vững nếu chỉ dựa vào ưu đãi thuế phí. Chỉ khi khoảng cách giữa tham vọng điện khí hóa và mức độ sẵn sàng thực tế được thu hẹp, Việt Nam mới có thể không chỉ là thị trường xe điện tăng trưởng nhanh nhất ASEAN, mà còn trở thành hình mẫu chuyển đổi phù hợp với điều kiện của một nền kinh tế đang phát triển.