Hơn 70 triệu xe máy và “cửa kiểm đỉnh” khí thải từ 2026

Theo quy định, việc kiểm định khí thải mô tô, xe gắn máy phải được thực hiện tại các cơ sở kiểm định đã được chứng nhận đủ điều kiện theo pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được Chính phủ giao, Bộ Xây dựng sẽ chịu trách nhiệm tổ chức triển khai hoạt động kiểm định khí thải đối với loại phương tiện này.

Thống kê của Cục Đăng kiểm Việt Nam cho thấy, cả nước hiện có hơn 70 triệu mô tô, xe gắn máy đang lưu hành. Để đáp ứng nhu cầu kiểm định khí thải, ước tính cần khoảng 5.000 cơ sở đủ điều kiện hoạt động. Đây là thách thức không nhỏ, đặc biệt trong bối cảnh mạng lưới đăng kiểm hiện nay chủ yếu tập trung vào ô tô.

Nhằm tháo gỡ khó khăn, Bộ Xây dựng đang hoàn thiện Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 166/2024 về điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm định xe cơ giới và hoạt động của cơ sở đăng kiểm. Một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất nới điều kiện đối với cơ sở kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy cố định. Cụ thể, diện tích tối thiểu cho một vị trí kiểm định được đề xuất giảm từ 15m2 xuống còn 10m2 tương ứng với một thiết bị đo khí thải.

Theo cơ quan soạn thảo, đề xuất này dựa trên kết quả khảo nghiệm và đánh giá thực tế, cho thấy diện tích 10m2 vẫn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Việc giảm điều kiện về mặt bằng được kỳ vọng sẽ tạo thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân tham gia cung cấp dịch vụ, đặc biệt là các cơ sở bảo hành, bảo dưỡng xe mô tô, xe gắn máy quy mô nhỏ.

Dự thảo cũng quy định, các cơ sở đăng kiểm được phép kiểm định và cấp giấy chứng nhận khí thải cho mô tô, xe gắn máy phải có thiết bị đo khí thải tích hợp phần mềm quản lý, đồng thời bố trí khu vực riêng cho hoạt động kiểm định. Trong trường hợp cần thiết, phương pháp đo khí thải sẽ được áp dụng theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia do Bộ Xây dựng ban hành, như đã nêu rõ trong Thông tư 92/2025/TT-BNNMT.

Đáng chú ý, ngay sau thời điểm áp dụng tiêu chuẩn khí thải mới, từ ngày 1/7/2026, Hà Nội sẽ thí điểm vùng phát thải thấp tại một số phường thuộc khu vực Vành đai 1. Tại đây, xe mô tô, xe gắn máy chạy xăng có thể bị cấm lưu thông theo khung giờ hoặc khu vực nhất định; xe hoạt động trên nền tảng ứng dụng cũng không được phép hoạt động. Với ô tô không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4, thành phố sẽ hạn chế và tiến tới cấm lưu thông theo lộ trình cụ thể.

Ở góc độ chính sách, việc ban hành quy chuẩn khí thải riêng cho mô tô, xe gắn máy là bước đi cần thiết. Trong nhiều năm, nhóm phương tiện này chiếm tỷ trọng lớn trong giao thông đô thị nhưng lại ít chịu ràng buộc về tiêu chuẩn môi trường. Khi ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng, việc đưa xe máy vào diện kiểm soát là xu hướng khó tránh.

Thách thức lớn nhất không nằm ở quy chuẩn kỹ thuật mà ở khâu triển khai. Với hơn 70 triệu xe đang lưu hành, phần lớn đã sử dụng nhiều năm, việc kiểm định trên diện rộng sẽ tạo áp lực rất lớn lên hệ thống. Ước tính cần khoảng 5.000 cơ sở kiểm định cho thấy quy mô bài toán không nhỏ, đòi hỏi lộ trình hợp lý để tránh quá tải và phát sinh chi phí xã hội.

Trong bối cảnh đó, đề xuất nới điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm định khí thải được xem là giải pháp thực tiễn. Việc giảm diện tích tối thiểu cho mỗi thiết bị đo khí thải giúp mở rộng mạng lưới cơ sở tham gia, góp phần phân tán áp lực và rút ngắn thời gian kiểm định. Tuy nhiên, đi kèm với đó là yêu cầu tăng cường giám sát chất lượng để bảo đảm tính chính xác và minh bạch.

Việc Hà Nội thí điểm vùng phát thải thấp từ giữa năm 2026 càng làm nổi bật tính cấp bách của chính sách. Các biện pháp hạn chế xe máy chạy xăng tại khu vực trung tâm sẽ tác động trực tiếp đến đời sống và sinh kế của nhiều người, đòi hỏi phải có giải pháp hỗ trợ phù hợp. Xét tổng thể, kiểm soát khí thải xe máy là cần thiết, song hiệu quả sẽ phụ thuộc lớn vào cách tổ chức thực hiện và khả năng cân bằng giữa mục tiêu môi trường và an sinh xã hội.