Kinh tế nhà nước kiến tạo và dẫn dắt phát triển trong mô hình tăng trưởng mới

Theo đó, kinh tế nhà nước là nguồn lực quan trọng để Nhà nước ổn định vĩ mô, định hướng phát triển, đồng thời Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu bình đẳng với các thành phần kinh tế khác, cùng hợp tác và cạnh tranh lành mạnh theo cơ chế thị trường.

TS Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) Nghị quyết 79-NQ/TW đã đặt ra yêu cầu tái định vị vai trò của kinh tế nhà nước trong một cấu trúc phát triển rất mới.

Theo đó, TS Tô Hoài Nam phân tích, thực tiễn cho thấy, mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào mở rộng đầu tư, khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ đã đi đến giới hạn. Trong bối cảnh đó, nếu kinh tế nhà nước vẫn tiếp tục vận hành theo logic cũ, vừa làm kinh doanh thông thường, vừa gánh nhiệm vụ chính trị, xã hội không những khó tạo động lực mới mà còn làm triệt tiêu nguồn lực.

“Chính vì vậy, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 79-NQ/TW có thể hiểu là một bước chuyển tư duy mang tính cấu trúc: từ chỗ coi kinh tế nhà nước là khu vực “nắm giữ nhiều nguồn lực” sang khu vực chịu trách nhiệm kiến tạo không gian phát triển cho toàn bộ nền kinh tế. Đây là sự điều chỉnh quan trọng, xuất phát trực tiếp từ những vướng mắc kéo dài trong thực tiễn tổ chức và vận hành khu vực này”, Phó Chủ tịch thường trực VINASME nhận định.

Đồng quan điểm, GS Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân cũng cho rằng, Nghị quyết 79-NQ/TW ra đời trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu vừa tăng trưởng nhanh, vừa bền vững, đồng thời bảo đảm tự chủ chiến lược trong một thế giới biến động mạnh.

“Điểm quan trọng của Nghị quyết 79-NQ/TW là đặt ra yêu cầu tái cấu trúc mạnh mẽ, nâng “chất” thay vì mở rộng “lượng”. Có thể nói ngắn gọn rằng: Nghị quyết 79-NQ/TW tạo ra một bệ phóng thể chế mới để kinh tế nhà nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước, chuyển từ vai trò “giữ ổn định” sang vai trò “kiến tạo và dẫn dắt phát triển”, đồng hành cùng khu vực tư nhân, vì mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và tự chủ của nền kinh tế Việt Nam”, GS Trần Thọ Đạt nhấn mạnh.

Đồng thời phân tích, Nghị quyết 79-NQ/TW cũng nhấn mạnh vai trò “chủ đạo, dẫn dắt” của kinh tế nhà nước, vai trò chủ đạo không có nghĩa là bao trùm, làm thay hay cạnh tranh với khu vực tư nhân. Chủ đạo ở đây trước hết là giữ vai trò trụ cột ổn định vĩ mô, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh tài chính, an ninh lương thực và các cân đối lớn của nền kinh tế.

“Quan trọng hơn, vai trò dẫn dắt thể hiện ở việc đi trước, mở đường trong những lĩnh vực then chốt, chiến lược, dài hạn, nơi khu vực tư nhân không đủ nguồn lực, không muốn hoặc không thể đầu tư. Doanh nghiệp nhà nước đầu tư vào hạ tầng, năng lượng, công nghệ lõi hay các ngành công nghiệp nền tảng không chỉ tạo ra giá trị trực tiếp mà còn kích hoạt, lan tỏa và kéo theo khu vực tư nhân cùng phát triển thông qua chuỗi cung ứng, đặt hàng, đấu thầu và hợp tác công – tư”, GS Trần Thọ Đạt nhấn mạnh.

Các chuyên gia cũng đều cho rằng Nghị quyết 79-NQ/TW thể hiện sự đổi mới tư duy mạnh mẽ, có tính chiến lược về kinh tế nhà nước trong bối cảnh mới. Trong đó, Nghị quyết nhấn mạnh việc chuyển từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển và quản trị hiện đại. Khu vực kinh tế Nhà nước không còn mang tính “bao cấp” hay công cụ hành chính, mà được đặt vào vị trí kiến tạo song song, cạnh tranh theo cơ chế thị trường. “Nghị quyết 79 đã thể hiện bước tiến quan trọng trong tư duy và cách tiếp cận đối với kinh tế nhà nước, với phạm vi bao trùm, giải pháp đồng bộ và định hướng triển khai quyết liệt nhằm đưa khu vực này thực sự phát huy vai trò chủ đạo trong nền kinh tế”, TS Nguyễn Minh Thảo, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế – tài chính, Bộ Tài chính đánh giá.

Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị khẳng định quan điểm cốt lõi: Kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế, định hướng chiến lược phát triển, giữ vững quốc phòng, an ninh.

Mục tiêu cụ thể đến năm 2030, quản lý, khai thác, huy động và sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, công khai, minh bạch, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững đất đai, tài nguyên. Phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược, đồng bộ, hiện đại, kết nối liên vùng, liên tỉnh, khu vực và thế giới.

Phấn đấu có 50 doanh nghiệp Nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 – 3 doanh nghiệp Nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Phấn đấu có ít nhất 3 ngân hàng thương mại Nhà nước thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất khu vực Châu Á về tổng tài sản.

Tỷ lệ huy động nguồn ngân sách giai đoạn 2026 – 2030 khoảng 18% GDP; bội chi ngân sách khoảng 5% GDP; nợ công không quá 60% GDP; tỷ trọng chi đầu tư phát triển khoảng 35 – 40% tổng chi ngân sách, tỉ trọng chi thường xuyên khoảng 50 – 55% tổng chi ngân sách. Phấn đấu mức dự trữ quốc gia đạt tối thiểu 1% GDP vào năm 2030.

Phấn đấu đến năm 2045, mức dự trữ quốc gia đạt 2% GDP; khoảng 60 doanh nghiệp Nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á; 5 doanh nghiệp Nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới.

Đánh giá về mục tiêu này, TS Tô Hoài Nam cho rằng đây là mục tiêu cao, nhưng khả thi nếu được triển khai đúng cách.

“Việc tái cơ cấu cần tập trung vào hình thành một số tập đoàn nhà nước thực sự mạnh, hoạt động trong các lĩnh vực then chốt, có khả năng cạnh tranh khu vực và quốc tế, thay vì duy trì quá nhiều doanh nghiệp quy mô trung bình, hiệu quả hạn chế. Nếu nhìn ở góc độ sâu hơn, Việt Nam không thiếu doanh nghiệp nhà nước lớn, nhưng lại có rất ít những doanh nghiệp thực sự mạnh về công nghệ, quản trị và khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị. Vì vậy, giải pháp cốt lõi không chỉ là dồn thêm vốn, mà là tái cấu trúc danh mục đầu tư, tập trung nguồn lực vào những “cực tăng trưởng” có sức lan tỏa cao; chấp nhận thu hẹp hoặc rút lui khỏi những lĩnh vực mà khu vực tư nhân làm tốt hơn. Đồng thời, giải quyết triệt để “điểm nghẽn con người”, ông Nam phân tích.

Các chuyên gia cũng cho rằng, hình thành một thế hệ doanh nghiệp nhà nước mới mạnh hơn, hiện đại hơn… điều kiện tiên quyết là phải có nhận thức đầy đủ về sứ mệnh mới của doanh nghiệp nhà nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

Điều này đòi hỏi một thế hệ lãnh đạo mới, đội ngũ nhân lực tinh hoa, được đào tạo bài bản, cùng với những mô hình kinh doanh đột phá, biết đi tắt đón đầu và tận dụng sức mạnh liên kết với các thành phần kinh tế khác.

Quan trọng không kém là một thể chế đủ rộng mở, minh bạch và ổn định để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn, tự do sáng tạo và khẳng định vị thế. Khi những “sếu đầu đàn” thực sự cất cánh, kinh tế nhà nước sẽ không chỉ là trụ cột ổn định, mà còn trở thành động lực dẫn dắt tăng trưởng, lan tỏa sức mạnh cho toàn bộ nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.