Mùa bánh in bên sông Ly Ly

Theo các bậc cao niên trong làng, nghề làm bánh in ở An Lạc đã có từ hàng trăm năm trước. Thuở ban đầu, bánh in chỉ được làm để dâng cúng tổ tiên trong 3 ngày tết như cách thể hiện lòng thành kính, biết ơn nguồn cội. Dần dần, hương vị ngọt thanh, cách làm mộc mạc nhưng tinh tế của bánh in An Lạc đã chinh phục người thưởng thức, trở thành món quà tết quen thuộc của người dân xứ Quảng.

Trải qua bao biến thiên của thời gian, khi nhiều nghề truyền thống dần mai một, bánh in An Lạc vẫn giữ được chỗ đứng riêng. Bánh in nơi đây trung thành với vị ngọt vừa phải của đường, vị béo thơm của nếp, vị bùi của đậu xanh và chút cay ấm của gừng. Chính sự giản dị ấy khiến bánh in An Lạc khác biệt so với bánh in ở nhiều vùng miền khác.

Những ngày cuối năm, dọc bờ sông Ly Ly, không khí lao động lan tỏa khắp làng. Từ sáng sớm tinh mơ, khi sương còn phủ mờ mặt nước, trong các nếp nhà đã rộn ràng tiếng người, tiếng máy. Người rang nếp, người xay bột, người thắng đường, người in khuôn, tất bật nhưng ai cũng ánh lên niềm vui vì một mùa tết nữa lại về.

Bánh in An Lạc không cầu kỳ về hình thức nhưng để làm ra một mẻ bánh ngon, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn công phu, đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm tích lũy qua năm tháng. Nguyên liệu làm bánh quen thuộc với gạo nếp, đậu xanh, đường cát, gừng… nhưng khâu lựa chọn luôn được đặt lên hàng đầu. Nếp phải là nếp mới, hạt đều, thơm; đậu xanh được chọn kỹ, hạt mẩy, bóc sạch vỏ.

Gạo nếp sau khi vo sạch được phơi thật khô rồi đem rang trên bếp lửa nhỏ. Công đoạn này tưởng chừng đơn giản nhưng lại quyết định rất nhiều đến chất lượng bánh. Lửa phải vừa, tay đảo đều để hạt nếp nở đều, dậy mùi thơm mà không bị cháy. Nếp rang xong được xay mịn, rồi rây nhiều lần cho bột thật tơi. Đậu xanh cũng được rang vàng, xay nhuyễn thành bột mịn.

Đường cát được thắng vừa độ, không quá lỏng cũng không quá đặc, sau đó trộn đều với bột nếp và bột đậu xanh. Tùy theo bí quyết của từng gia đình, người ta có thể thêm chút gừng giã nhuyễn để tạo vị cay ấm, giúp bánh không bị ngấy. Hỗn hợp bột sau khi trộn đều được cho vào khuôn gỗ đã chạm sẵn hoa văn hoặc chữ, nén chặt tay rồi gõ nhẹ để bánh rơi ra, vuông vức, sắc nét.

Những chiếc bánh in thành phẩm được xếp ngay ngắn trên kệ, đem sấy khô trước khi đóng gói. Khi ăn, bánh tan nhẹ trong miệng, để lại vị ngọt thanh, béo bùi, rất khác với vị ngọt gắt của nhiều loại bánh công nghiệp.

VỊ TẾT GIỮA ĐỜI SỐNG HIỆN ĐẠI

Bà Dương Thị Tuyến (62 tuổi), chủ một cơ sở sản xuất bánh in lâu năm ở An Lạc, cho biết mỗi dịp tết cổ truyền, cơ sở của bà sản xuất khoảng 1,5 tấn bánh in đậu xanh. Vụ bánh tết thường bắt đầu từ đầu tháng chạp và kéo dài đến sát ngày năm mới. “Đơn đặt hàng nhiều nên cả nhà phải làm từ sáng sớm đến tối khuya. Có khi ăn cơm cũng tranh thủ”, bà Tuyến chia sẻ.

Theo bà Tuyến, nghề làm bánh in tuy không quá phức tạp về kỹ thuật nhưng để bánh ngon, đều và đẹp thì không hề dễ. Người làm phải quen tay, nắm được độ lửa khi rang nếp, độ đặc của đường khi thắng, lực tay khi nén khuôn. Chỉ cần sai một công đoạn nhỏ, bánh có thể bị khô, vỡ hoặc mất mùi thơm đặc trưng.

Dù chỉ diễn ra trong khoảng 1 tháng, mùa bánh in mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho nhiều hộ dân trong làng. Những người tranh thủ lúc nông nhàn đến phụ giúp các công đoạn như in khuôn, đóng gói có thể nhận mức thù lao từ 200.000 – 300.000 đồng/ngày. Với các hộ sản xuất nhỏ lẻ, tận dụng nhân lực gia đình, mỗi mùa tết cũng mang về thêm từ 10 – 15 triệu đồng.

“Nghề này coi vậy mà cực lắm. Tay chân lúc nào cũng dính bột với đường, làm từ sáng đến khuya. Nhưng bỏ thì không đành, vì đây là nghề ông cha để lại. Còn sức là còn làm, để con cháu biết đến nghề của quê mình”, bà Tuyến tâm sự.

Hiện nay, An Lạc có hơn 20 hộ gắn bó thường xuyên với nghề làm bánh in. Ngoài ra, vào thời điểm nông nhàn cuối năm, nhiều gia đình khác cũng tranh thủ tham gia sản xuất, nhận làm gia công cho các cơ sở lớn, hoặc tự làm nhỏ lẻ để tăng thêm thu nhập.

Ông Huỳnh Quang Ấn (68 tuổi), người có hơn 35 năm gắn bó với nghề làm bánh in, cho biết vài năm trở lại đây, sức tiêu thụ bánh in truyền thống tăng rõ rệt, đặc biệt từ các đô thị lớn. Không chỉ bán tại địa phương, bánh in An Lạc còn được khách mua làm quà biếu gửi đi TP.HCM, Hà Nội và nhiều tỉnh, thành khác. “Người ăn bánh không chỉ thưởng thức vị ngọt mà còn nếm cả tình quê trong đó. Chính điều ấy đã giúp bánh in An Lạc vượt qua sự khắc nghiệt của thị trường, đứng vững qua bao mùa tết”, ông Ấn chia sẻ.

Giữa nhịp sống hiện đại và sự cạnh tranh của vô vàn loại bánh kẹo mới, bánh in An Lạc vẫn giữ được chỗ đứng riêng nhờ hương vị truyền thống và bàn tay người thợ làng quê. Với họ, làm bánh in để bán, để bày trên mâm cúng ngày tết và để gìn giữ nếp nhà, nếp làng, lưu lại một phần ký ức văn hóa của quê hương.