Mùa xuân về Yok Đôn

Mùa xuân về Yok Đôn.

Trong khi vạn vật đang mải mê phô diễn sắc màu rực rỡ của mùa xuân thì tại vùng biên viễn Buôn Đôn (tỉnh Đắk Lắk), rừng khộp Yok Đôn lại lặng lẽ trút lá. Giữa cái nắng tháng Giêng, sự “lột xác” kiêu hãnh ấy không phải là sự lụi tàn, mà là một bản tình ca được viết bằng lửa và lòng kiên cường của đại ngàn sẵn sàng cho sự hồi sinh rực rỡ.

Điệp khúc của sắc màu

Nếu ai đó đến Yok Đôn vào mùa này với kỳ vọng về một thảm rừng xanh mướt mắt sẽ rất ngỡ ngàng. Nhưng với những người yêu Tây Nguyên, đây mới là thời điểm rừng cuốn hút nhất.

Khi những cơn gió khô rang từ phía bên kia biên giới tràn về, hàng ngàn hecta rừng khộp bắt đầu cuộc thay áo vĩ đại. Không rầm rộ, nhưng quyết liệt. Từng tán lá dầu trà bơi, dầu lông, dầu đồng, cà chít, sến mủ, chiêu liêu, gõ đỏ… chuyển dần từ xanh thẫm sang vàng chanh, rồi hổ phách và cuối cùng là một màu đỏ cháy rực.

Đứng giữa thảm lá khô xào xạc, NSNA Lê Quang Khải (Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Đắk Lắk), đã có hơn 10 năm săn tìm vẻ đẹp của rừng khộp, chia sẻ: “Nhiều người sợ cái nắng tháng Giêng ở Yok Đôn, nhưng với tôi, đó là lúc ánh sáng đẹp nhất. Rừng khộp mùa trút lá không có chỗ cho ảo ảnh. Mọi đường nét góc cạnh, sự gân guốc của thân cây đều phơi bày dưới nắng. Nó đẹp một cách trung thực và đầy kiêu hãnh. Đi giữa rừng lúc này, bất cứ nghệ sĩ nào cũng có rất nhiều cảm xúc để sáng tác”.

Dưới chân người lữ hành, thảm lá khô dày tới gang tay tạo nên những âm thanh xào xạc – thứ âm nhạc đặc trưng của miền đất khát. Trong cái tĩnh lặng của buổi trưa rực nắng, ta bỗng thấy thiên nhiên không hề vô tình. Lớp lá rụng xuống tạo thành một “lớp đệm” giữ ẩm, che chở cho những bộ rễ cổ thụ và những mầm non còn đang giấu mình trong lòng đất mẹ khô cằn.

“Giấc ngủ” của đại ngàn

Nhìn từ góc độ sinh thái, rừng khộp Yok Đôn là một minh chứng hùng hồn cho trí tuệ của tạo hóa. Khác với rừng rậm nhiệt đới luôn giữ màu xanh, rừng khộp chọn cách “ngủ chủ động” để tồn tại qua mùa khô khắc nghiệt của vùng Tây Nguyên đầy nắng và gió.

Anh Y Siêm Hđơk, hướng dẫn viên tại Vườn quốc gia Yok Đôn cho biết: “Đừng nhìn vẻ ngoài khẳng khiu mà nghĩ rừng đang chết. Thực ra, cây đang nén toàn bộ nhựa sống vào lõi. Chúng tôi gọi đây là “sự hy sinh để bảo tồn”. Nếu không trút lá, cây sẽ không thể trụ vững trước cái khô hạn khắc nghiệt này. Trong những thân cây trông như củi khô kia, dòng nhựa vẫn đang cuộn chảy âm thầm, chờ đợi một tiếng sấm đầu mùa để bung tỏa.”

Sự trút lá đồng loạt của các loài cây họ dầu (Dipterocarpaceae) là một “chiến lược” sinh tồn. Bằng cách rũ bỏ bộ lá, cây giảm thiểu tối đa sự thoát hơi nước, rút toàn bộ nhựa sống vào sâu trong thân gỗ xù xì. Những thân cây khẳng khiu, vươn tay lên bầu trời như những “chiến binh” đang nén mình lại.

Chính trong sự “xơ xác” ấy, một sức sống mãnh liệt đang được ủ kín. Chỉ cần một giọt nước đầu tiên chạm vào lớp vỏ nứt nẻ, cả cánh rừng sẽ bừng tỉnh, hồi sinh với một tốc độ đáng kinh ngạc. Đó là vẻ đẹp của sự nhẫn nại, của khả năng chịu đựng để chờ đợi thời khắc thăng hoa.

Chạm vào hồn đất, hồn người

Mùa xuân ở Yok Đôn không chỉ là nhịp thở của cây cỏ, mà còn là nhịp sống của người bản địa. Với người Êđê, người M’nông sống ven sông Sêrêpốk, rừng khộp là cuốn lịch vạn niên sống động nhất.

Họ không cần nhìn lịch để biết mùa xuân về. Chỉ cần nhìn màu lá khộp chuyển đỏ, người ta biết mùa mật ong rừng đã đến. Những chàng trai bản làng lại chuẩn bị gùi, chuẩn bị đuốc để vào rừng tìm những tổ ong căng mọng dưới tán cây cao.

Mùa xuân cũng là mùa của “văn hóa lửa”. Những đám cháy nhỏ quét qua lớp lá khô, theo quy luật tự nhiên hoặc sự kiểm soát của con người, không những không hủy diệt mà còn làm sạch nền rừng, trả lại tro bụi màu mỡ, kích thích những loài lan rừng quý hiếm và hạt giống cây rừng nảy mầm. Đó là sự cộng sinh kỳ diệu giữa con người và hệ sinh thái đặc thù này.

Chị Lê Thị Minh Vân, (du khách đến từ TP. Hồ Chí Minh) lần đầu đặt chân đến Yok Đôn vào mùa xuân đã viết lại trong nhật ký hành trình của mình: “Đến với Yok Đôn, tôi thực sự ngỡ ngàng vì vẻ đẹp của những cái cây “đang ngủ”, chúng dạy tôi biết trân trọng những khoảng lặng. Trước đây tôi chỉ yêu sự xanh tươi, nhưng giữa rừng, tôi hiểu rằng sự buông bỏ đôi khi còn đẹp hơn sự sở hữu. Giống như cánh rừng này, ta cần dũng cảm rũ bỏ những điều cũ kỹ để chờ đón một phiên bản mới mạnh mẽ hơn”.

Rời Yok Đôn khi nắng chiều đổ vàng trên những thân cây khẳng khiu, sẽ không thấy buồn bã. Bởi dưới lớp lá khô kia và trong lòng những thân cây xám xịt ấy, một mùa xuân rực rỡ hơn đang âm thầm thành hình, chờ đợi ngày bùng nổ để viết tiếp bản tình ca bất tận của đại ngàn Tây Nguyên.