Để thấu hiểu bản chất của những vấn đề trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI), nắm cơ hội và không lệ thuộc trước những biến động của công nghệ, cần phải sớm hình thành năng lực số cho học sinh.
CÁC HÌNH THỨC GIẢNG DẠY AI TRONG TRƯỜNG PHỔ THÔNG
Cùng với cả nước, tại TP.HCM, theo kế hoạch của Sở GD-ĐT, từ tháng 3 này tổ chức triển khai thí điểm nội dung giáo dục AI trong trường phổ thông cho khoảng 170 trường từ tiểu học đến THPT. Đây sẽ là cơ sở để Sở GD-ĐT nghiên cứu, tổng kết, đánh giá và đề xuất phương án triển khai phù hợp đối với từng cấp học phổ thông trong các năm học tiếp theo.
Tiến sĩ Nguyễn Văn Hiếu, Giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, nêu rõ mục đích triển khai thực hiện nội dung giáo dục AI cho học sinh (HS) phổ thông nhằm góp phần hình thành và phát triển các năng lực cốt lõi của người học, bao gồm: Năng lực số, AI, tin học, công nghệ, tự học và năng lực giải quyết vấn đề; trang bị cho HS kiến thức nền tảng và kỹ năng vận dụng cơ bản, đồng thời hình thành các phẩm chất cần thiết trong việc sử dụng AI một cách an toàn, có trách nhiệm trong học tập và đời sống, sẵn sàng tham gia môi trường số…
HS tiểu học nhờ Gemini tạo ra đề bài toán để ôn tập
ẢNH: THÚY HẰNG
Ông Hiếu cũng nêu việc triển khai bảo đảm thực hiện thống nhất trên phạm vi toàn quốc, phát huy tính chủ động, linh hoạt, phù hợp với điều kiện của các địa phương.
Căn cứ vào Khung nội dung thí điểm giáo dục AI, điều kiện thực tiễn về đội ngũ giáo viên (GV), cơ sở vật chất, nhu cầu và năng lực của HS, các cơ sở giáo dục chủ động lựa chọn một hoặc kết hợp các hình thức tổ chức như: thực hiện lồng ghép trong các môn học, hoạt động giáo dục thuộc Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT); thực hiện theo chuyên đề học tập lựa chọn hoặc chủ đề độc lập; tổ chức dạy học tăng cường, câu lạc bộ, ngoại khóa.
PHÒNG NGỪA RỦI RO LỆ THUỘC
Các nhà làm giáo dục cho rằng để bền vững, cần “dạy cho HS hiểu AI chứ không chỉ dừng ở việc biết cách dùng AI”. Song điều này có phải dễ dàng?
Thực tế quan sát của phóng viên cho thấy, kể cả từ khi trường học chưa dạy AI cho HS tiểu học, nhóm đối tượng này đã sử dụng các công cụ AI trong quá trình học tập và nhiều mục đích khác. Có HS dùng ChatGPT, Gemini để nhờ ra đề bài môn toán, tiếng Việt để các em làm trong quá trình ôn tập, sau đó kiểm tra lại đáp án. Có HS lại nhờ AI như một công cụ “làm giúp” bài tập về nhà hữu hiệu, chỉ cần đưa đề bài vào, máy sẽ tự giải, HS chỉ việc chép vào vở.
Ứng dụng AI tạo ra video sinh động trong một tiết học tiếng Việt tại Trường tiểu học Nguyễn Thi, P.Nhiêu Lộc
ẢNH: PHƯƠNG HÀ
Cách đây hơn 1 năm, chúng tôi phỏng vấn 2 gia sư, cả hai đều cho biết bây giờ ngoài việc dạy HS học, còn phải có cách kiểm tra xem bài tập của các bạn có dùng tới AI hay không.
Cô Đoàn Lê Thảo Trang, GV lớp 4A, Trường tiểu học Nguyễn Thi, P.Nhiêu Lộc, TP.HCM, cho biết việc đưa AI vào giáo dục là một bước tiến quan trọng, “nhưng việc đảm bảo rằng HS hiểu và sử dụng AI một cách có trách nhiệm, an toàn và sáng tạo mới là yếu tố quyết định để công nghệ này thực sự có lợi cho thế hệ tương lai”.
Để ngăn ngừa rủi ro lệ thuộc AI, cô Trang lồng ghép trong tiết dạy, giúp HS hiểu bản chất công nghệ qua 3 phương pháp thực tiễn. Đầu tiên, cô giúp HS hiểu nguyên tắc hoạt động cốt lõi của AI. Khi trẻ hiểu AI không có trải nghiệm thực tế, các em sẽ bớt kỳ vọng vào sự “hoàn hảo” của máy móc.
Gia đình cũng cần đồng hành
Cô Võ Thị Hồng Thu cho rằng trong hành trình giáo dục về AI, phụ huynh cũng cần đồng hành. Cha mẹ cần khuyến khích con tự làm bài trước, hạn chế việc để AI làm thay; cần trao đổi thêm với GV nếu thấy con có biểu hiện phụ thuộc vào công nghệ.
“Chúng tôi nhấn mạnh với HS và phụ huynh rằng tư duy và cảm xúc, trải nghiệm cá nhân của các em quan trọng hơn câu trả lời “hay”, “hoàn hảo”. Quá trình suy nghĩ quan trọng hơn kết quả. Nếu gia đình và nhà trường cùng định hướng đúng, AI sẽ trở thành công cụ giúp HS học thông minh hơn, chứ không làm mất đi khả năng tư duy và sáng tạo”, cô Thu nói.
Thứ hai, cô hướng dẫn HS kỹ thuật “Câu lệnh hỗ trợ” (Prompting) để giữ vững vai trò chủ thể. Cuối cùng, cô dạy trẻ về khái niệm “Dữ liệu đầu vào”. Qua đó, HS tự rút ra bài học quan trọng: trí tuệ của con người mới là thứ điều khiển AI, và muốn máy “giỏi” thì chính con người phải giỏi về ngôn ngữ và tư duy trước.
Đáng chú ý, nữ GV cũng cho rằng một trong những điều quan trọng nhất là giúp HS nhận thức được các vấn đề đạo đức, cũng như các tác động xã hội mà AI có thể mang lại. Đồng thời, cô khuyến khích “HS không chỉ học cách sử dụng các công cụ AI mà còn có thể tạo ra các ứng dụng của riêng mình, từ đó phát huy khả năng sáng tạo và tư duy độc lập”.
Ở góc nhìn khác, thầy Nguyễn Tuấn Anh, GV mỹ thuật cho thiếu nhi, đang giảng dạy tại Trường THCS Tân Bình, P.Tân Sơn Nhất, TP.HCM, cho hay nhiều GV hướng dẫn HS sử dụng AI nhưng sai hướng tiếp cận; hoặc nhiều GV lạm dụng AI khi soạn giáo án, tiết học từ đầu đến cuối được “số hóa”; trong khi có những điều GV có thể chỉ cho HS bằng mắt thấy, tai nghe trong đời sống đầy màu sắc.
“GV cần phải cẩn trọng định hướng tiếp cận AI cho HS tiểu học, để các em hiểu được rằng AI chỉ là công cụ hỗ trợ để bài học, bài làm thêm phong phú, hấp dẫn chứ không phải là công cụ học và làm bài thay cho HS”, thầy Tuấn Anh nói.
Cô Võ Thị Hồng Thu, Hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn Văn Trân, xã Hưng Long, TP.HCM, cho biết với HS tiểu học, GV ưu tiên giúp HS hình thành thói quen tự suy nghĩ, trung thực trong học tập, biết sử dụng công nghệ an toàn và có trách nhiệm. “Bản thân GV tiểu học cũng phải là người làm chủ công cụ rồi mới hướng dẫn HS. AI không thay thế vai trò dạy học”, cô Thu nhấn mạnh.
Dạy HS đủ bản lĩnh lướt trên những làn sóng AI và siêu AI
Đề cập đến việc tổ chức dạy về AI cho HS, theo GS-TSKH Hoàng Văn Kiếm, nguyên Chủ tịch Hội đồng chức danh Giáo sư nhà nước ngành công nghệ thông tin, việc dạy AI cho HS ở bậc phổ thông cần có tính hệ thống về kiến thức từ cấp tiểu học đến THPT.
GS Kiếm nhấn mạnh, để dạy AI ở phổ thông có hiệu quả cao, cần kết hợp với việc đổi mới dạy toán và tư duy sáng tạo cho HS phổ thông ngay từ tiểu học. Việc dạy AI với những phần mềm hỗ trợ phù hợp có thể giúp tăng cường tư duy sáng tạo và học toán. Việc đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị cho dạy AI cần tận dụng các phần mềm AI (đặc biệt là các phần mềm AI tạo sinh) miễn phí hoặc chi phí hợp lý.
“Giáo dục về AI cho trẻ em ngay từ bây giờ không chỉ là những kiến thức KH-CN cơ bản về AI mà còn biết sử dụng AI để tăng cường khả năng học tập, sáng tạo và kết nối… Đặc biệt là phát triển trí tưởng tượng và ước mơ để con em chúng ta không chỉ sống chung an toàn mà còn có đủ bản lĩnh lướt trên những làn sóng AI và siêu AI đang trào dâng liên tiếp để hướng về tương lai với vô vàn điều kỳ diệu đang chờ khám phá và sáng tạo”, GS Kiếm nhấn mạnh.
Về cách thức HS tiếp cận AI hiệu quả, bà Đậu Thúy Hà, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần đào tạo quản lý trực tuyến – OMT, cho rằng nên theo mô hình tháp học tập. Nền tảng của tháp là các tiết học/hoạt động giới thiệu AI, làm quen với AI trong chương trình môn tin học. Ở các cấp độ cao hơn, HS sẽ được khuyến khích tham gia các CLB, cuộc thi AI quốc gia hoặc quốc tế…
Nguồn: thanhnien.vn
