Từ hôm nay, 12 điểm mới về trục xuất người nước ngoài vi phạm pháp luật

ẢNH: NGỌC LÊ

Thực thi các chuẩn mực quốc tế về quyền con người

Theo đó, việc ban hành Nghị định 59/2026 không chỉ giúp hoàn thiện công cụ quản lý nhà nước về an ninh trật tự mà còn thể hiện cam kết của Việt Nam trong việc thực thi các chuẩn mực quốc tế về quyền con người, đặc biệt là đối với các nhóm đối tượng yếu thế trong quá trình xử lý hành chính.

Đối tượng áp dụng hình thức xử phạt trục xuất là người nước ngoài có hành vi vi phạm pháp luật hành chính trong phạm vi lãnh thổ, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Việt Nam.

Hình thức này buộc họ phải rời khỏi Việt Nam trong một thời hạn nhất định. Việc trục xuất có thể là hình phạt chính hoặc bổ sung do Tòa án quyết định hoặc biện pháp xử lý hành chính do cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng.

Dưới đây là 12 điểm mới quan trọng mà người dân cần lưu ý:

1. Số hóa quy trình quản lý

Lần đầu tiên, toàn bộ quy trình từ trục xuất, tạm giữ đến áp giải đều được thực hiện trên môi trường điện tử (theo khoản 3 điều 3 Nghị định 59/2026/NĐ-CP). So với việc xử lý hồ sơ giấy như trước đây, quy định này giúp đồng bộ dữ liệu nhanh chóng và rút ngắn đáng kể thời gian thụ lý.

2. Ưu tiên bảo vệ phụ nữ và trẻ em

Nghị định 59/2026 cũng bổ sung nguyên tắc bảo đảm bình đẳng giới và quyền lợi hợp pháp của phụ nữ, trẻ em. Đây là bước tiến nhân văn hơn hẳn so với Nghị định 142/2021 vốn chỉ quy định chung về bảo vệ tính mạng, sức khỏe.

3. Mở rộng quyền tiếp cận lãnh sự

Người bị trục xuất giờ đây có quyền trực tiếp liên hệ với cơ quan đại diện ngoại giao của nước mình mang quốc tịch và được quyền đề nghị xem xét lại quyết định trục xuất. Trước đây, họ chỉ có quyền khiếu nại, tố cáo thông thường.

4. Minh bạch trình tự lập hồ sơ

Quy định mới mô tả chi tiết từng bước: từ lập biên bản tại hiện trường đến hoàn thiện hồ sơ gửi cơ quan có thẩm quyền. Điều này giúp loại bỏ sự lúng túng trong thực thi mà nghị định cũ chưa làm rõ.

5. Thẩm quyền ra quyết định trục xuất

Thẩm quyền ra quyết định trục xuất người nước ngoài được định danh cụ thể gồm: Cục trưởng Cục Quản lý xuất nhập cảnh (Bộ Công an), Giám đốc Công an cấp tỉnh và Trưởng phòng Quản lý xuất nhập cảnh. Việc liệt kê rõ ràng giúp người dân và đối tượng vi phạm dễ dàng thực hiện quyền khiếu nại đúng nơi, đúng chỗ.

6. Trục xuất ngay nếu không có khả năng nộp phạt

Để tránh việc lưu trú bất hợp pháp kéo dài, nghị định mới cho phép thi hành ngay quyết định trục xuất và dừng cưỡng chế nộp phạt tiền đối với trường hợp người vi phạm không có khả năng tài chính.

7. Thêm nhiều trường hợp được hoãn trục xuất

Một điểm mới đáng chú ý của Nghị định 59/2026 là đơn giản hóa thẩm quyền quyết định hoãn thi hành trục xuất. Người nước ngoài đang là bị can, bị cáo hoặc đương sự trong các vụ án có thể được hoãn trục xuất nếu bệnh nặng; gặp thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh; nước tiếp nhận chưa đồng ý.

Người có thẩm quyền ra quyết định xử phạt trục xuất cũng là người có thẩm quyền quyết định việc hoãn thi hành. Khi điều kiện hoãn thi hành không còn thì quyết định xử phạt trục xuất sẽ được tiếp tục thi hành.

8. Rút gọn khâu quản lý trung gian

Người có thẩm quyền ra quyết định trục xuất sẽ trực tiếp quyết định biện pháp quản lý đối tượng. Quy định này cắt bỏ cơ chế “đề xuất – phê duyệt” nhiều cấp, giúp xử lý các tình huống phát sinh ngay tức thì.

9. Siết chặt hồ sơ tại cơ sở lưu trú

Khi chỉ định nơi ở cho người chờ trục xuất, cơ quan chức năng bắt buộc phải gửi kèm tóm tắt nhân thân và hành vi vi phạm. Điều này giúp cơ sở lưu trú nắm rõ đối tượng để có phương án quản lý an toàn.

10. Quyền được có luật sư bảo vệ

Người bị tạm giữ để trục xuất nay đã có quyền liên hệ với luật sư hoặc tổ chức trợ giúp pháp lý. Đây là điểm mới quan trọng nhằm đảm bảo tính khách quan và quyền được bảo vệ pháp lý của người nước ngoài tại Việt Nam.

11. Nâng gấp đôi tiêu chuẩn ăn uống

Theo đó, tiêu chuẩn sinh hoạt của người bị tạm giữ để trục xuất được cải thiện đó là định lượng thịt tăng từ 0,1kg lên 0,2kg/ngày; nước uống tăng từ 1 lít lên 2 lít/ngày.

12. Tạm giữ riêng người chưa thành niên

Nhằm bảo vệ trẻ em khỏi những tác động tiêu cực, Nghị định 59 quy định bắt buộc phải bố trí khu vực tạm giữ riêng cho người chưa thành niên, tuyệt đối không để chung với người trưởng thành.

Người bị trục xuất có quyền được biết lý do

Cũng theo điều 7 Nghị định 59/2026, người bị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất có quyền được biết lý do bị trục xuất và nhận quyết định xử phạt vi phạm hành chính có áp dụng hình thức trục xuất chậm nhất 48 giờ trước khi thi hành.

Ngoài ra, họ được liên hệ, thông báo với cơ quan đại diện ngoại giao hoặc cơ quan lãnh sự của nước mà mình là công dân; được yêu cầu người phiên dịch khi làm việc với cơ quan có thẩm quyền; được yêu cầu cơ quan chức năng xem xét lại quyết định xử phạt trục xuất.

Đồng thời, người bị trục xuất cũng được thực hiện các chế độ theo Nghị định 65/2020 đối với người lưu trú tại cơ sở lưu trú trong thời gian chờ xuất cảnh; được mang theo tài sản hợp pháp ra khỏi lãnh thổ Việt Nam và được khiếu nại, tố cáo theo quy định của pháp luật.