Đòn bẩy cho tăng trưởng cao từ R&D

Bứt phá từ R&D

Ông Vũ Thanh Thắng cho biết thêm, qua nghiên cứu, chỉ cần nâng hiệu suất của khu vực doanh nghiệp SME lên khoảng 10% là đã có thể tạo ra giá trị GDP tương đương khoảng 30 tỷ USD. Đây là một con số rất lớn. Từ đó, ông Vũ Thanh Thắng tin rằng, công thức khả thi đưa nền kinh tế tăng trưởng hai con số là dựa trên nền tảng khoa học và kinh tế hiện đại.

Để tìm hiểu “gốc” của vấn đề trên, nhà sáng lập công ty CP An ninh mạng SCS đã nghiên cứu mô hình “Đường cong nụ cười” nổi tiếng vẫn được các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đề cập đến. Ở mô hình này, những bước tạo ra giá trị gia tăng cao nhất nằm ở hai đầu đường cong. Trong đó, một đầu đường cong là nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế sản phẩm, xây dựng thương hiệu; đầu còn lại là hệ thống phân phối, marketing, bán hàng và dịch vụ hậu mãi.

Hiện, theo đánh giá, đa phần doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam đang tập trung vào phần đáy của đường cong. Đó chính là phần “gia công và sản xuất” nên mức tăng trưởng hạn chế, khó có thể bứt phá mạnh mẽ.

Do vậy, muốn tạo ra đòn bẩy cho tăng trưởng hai chữ số, ông Vũ Thanh Thắng cho rằng, các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ cần dịch chuyển cơ cấu kinh tế lên các phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn. Điều đó có nghĩa là phải tập trung mạnh mẽ vào nghiên cứu, phát triển thương hiệu và tối ưu hóa hệ thống phân phối.

Từ góc độ nghiên cứu, TS Nguyễn Hồng Thu – Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới đánh giá: những năm gần đây, các doanh nghiệp trong nước đã quan tâm đầu tư nhiều hơn cho R&D, nhất là trong lĩnh vực công nghệ thông tin, viễn thông, điện tử và công nghệ số. Theo báo cáo GII 2025, Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia có mức tăng chi cho R&D từ khu vực doanh nghiệp nhanh nhất. Điều này cho thấy vai trò ngày càng lớn của khu vực tư nhân trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Tạo động lực khuyến khích

Dù đạt được một số bước tiến song theo TS Nguyễn Hồng Thu, mức đầu tư cho R&D của Việt Nam đang ở mức thấp so với khu vực và thế giới. Theo UNESCO và Ngân hàng Thế giới, tỷ lệ chi cho R&D của Việt Nam khoảng 0,53% GDP năm 2022 và ước khoảng 0,4% GDP năm 2023, thấp hơn nhiều so với Hàn Quốc (5,21% GDP) hay Singapore (1,85% GDP).

Khoảng cách này, TS Nguyễn Hồng Thu cho rằng, phản ánh năng lực phát triển công nghệ lõi của Việt Nam còn hạn chế, khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu chưa cao. Hoạt động nghiên cứu chủ yếu vẫn dừng ở mức ứng dụng hoặc cải tiến nhỏ, cho thấy nguồn lực tài chính cho đổi mới sáng tạo chưa đáp ứng yêu cầu; nguồn nhân lực R&D vừa thiếu vừa tập trung chủ yếu ở khu vực nhà nước, trong khi khu vực ngoài nhà nước có vai trò quan trọng trong đổi mới sáng tạo.

Thực hiện chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên trụ cột khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện thể chế, pháp lý với nhiều cơ chế hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư cho R&D như ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính cho nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, cơ chế “voucher đổi mới sáng tạo”, thúc đẩy hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm và thị trường vốn cho startup…

Bên cạnh đó, các dự án công nghệ cao đáp ứng tiêu chí chiến lược có thể được hưởng ưu đãi về thuế, tín dụng xanh, hạ tầng… Đây là bước đi quan trọng góp phần nâng cao sức hấp dẫn của Việt Nam trong thu hút vốn đầu tư công nghệ.

TS Nguyễn Hồng Thu chia sẻ thêm, một mặt cần nâng tỷ lệ chi cho khoa học công nghệ trong ngân sách nhà nước; mặt khác c thông qua các chính sách tín dụng, ưu đãi đồng bộ, thúc đẩy hợp tác công – tư trong nghiên cứu khoa học. Quan trọng không kém, cần phát triển doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp bởi doanh nghiệp chính là trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo, nơi diễn ra phần lớn hoạt động R&D và thương mại hóa công nghệ.