Số hoá chuỗi cung ứng, mở rộng dư địa tăng trưởng

Giảm mức độ thâm hụt vốn

GS TS Tô Trung Thành – Trưởng phòng Quản lý khoa học, Đại học Kinh tế quốc dân cho biết: kinh tế Việt Nam được kỳ vọng duy trì đà phục hồi và tăng trưởng song cũng đối mặt với những thách thức mang tính cơ cấu. Dư địa tăng trưởng dựa trên các động lực truyền thống ngày càng thu hẹp.

Tăng trưởng kinh tế vẫn chủ yếu dựa nhiều vào thâm dụng vốn và được thúc đẩy bởi dòng vốn tín dụng. Tiếp tục mô hình này, nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh trong hiện tại nhưng tiềm ẩn rủi ro trong tương lai và khó đạt tăng trưởng dài hạn bền vững.

Trong khi đó, yêu cầu nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả tăng trưởng ngày càng trở nên cấp thiết. Điều này đòi hỏi nền kinh tế phải khai thác hiệu quả hơn các động lực tăng trưởng mới, bền vững hơn. Kinh tế số vì thế được xem là động lực tái cấu trúc nền kinh tế, nâng cao năng suất và tạo ra dư địa tăng trưởng mới.

Động lực này được nhấn mạnh trong Nghị quyết 57 khi phát triển kinh tế số được xác định là một trong ba đột phá chiến lược. GS TS Tô Trung Thành thông tin thêm: về bản chất, kinh tế số là quá trình tái cấu trúc từ sản xuất, tiêu dùng đến phân phối trên nền tảng công nghệ số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây là chìa khoá quan trọng giúp tăng năng suất và tăng trưởng, giảm sự phụ thuộc quá mức vào vốn.

Ba trụ cột chiến lược

Thực tế tại nhiều quốc gia trên thế giới cho thấy, từ quản trị nhà nước, sản xuất, thương mại, dịch vụ, tài chính, giáo dục, logistics đến vận hành doanh nghiệp, dữ liệu số, nền tảng số, AI và các công nghệ mới đang làm thay đổi sâu sắc cách thức tạo ra giá trị.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, theo các nhà khoa học, kinh tế số phát triển nhanh về quy mô nhưng chưa mạnh về chất lượng. Giá trị gia tăng thấp, năng lực công nghệ lõi hạn chế và hiệu ứng lan tỏa sang các khu vực kinh tế khác chưa rõ nét. Việc số hóa các ngành sản xuất truyền thống, nhất là sản xuất thông minh còn nhiều thách thức.

Để kinh tế số thực sự trở thành động lực tăng trưởng, chính sách phát triển kinh tế số cần đi vào những điểm nghẽn căn cốt như thể chế dữ liệu, nhân lực số, liên kết giữa FDI công nghệ cao với doanh nghiệp trong nước, số hóa các ngành truyền thống, nhất là nông nghiệp, logistics, tài chính và sản xuất công nghiệp.

Với quan điểm đó, thay mặt nhóm tác giả ấn phẩm Đánh giá Kinh tế Việt Nam thường niên 2025, GS TS Tô Trung Thành nhấn mạnh đến 3 trụ cột mô hình phát triển kinh tế số.

Thứ nhất, kinh tế số lõi, đặc biệt là công nghiệp công nghệ thông tin phải chuyển dịch từ gia công sang làm chủ công nghệ. Đồng thời, nâng cấp chất lượng giá trị gia tăng thông qua chiến lược Make in Vietnam, phát triển công nghệ lõi như bán dẫn, thiết bị 5G, 6G và các nền tảng số quốc gia.

Thứ hai, kinh tế số ngành cần được số hóa sâu vào chuỗi giá trị. Trong đó, các ngành tài chính – ngân hàng, bán lẻ, logistics, nông nghiệp cần chuyển từ ứng dụng công nghệ bề mặt sang tái cấu trúc mô hình vận hành dựa trên dữ liệu và AI.

Đặc biệt, tài chính số và fintech được kỳ vọng đóng vai trò dẫn dắt phân bổ nguồn lực hiệu quả. Logistics và bán lẻ nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng. Nông nghiệp công nghệ cao góp phần cải thiện năng suất và giá trị xuất khẩu.

Thứ ba, quản trị số phải trở thành nền tảng thể chế cho kinh tế số. Chuyển đổi từ chính quyền điện tử sang chính quyền số dựa trên dữ liệu sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả phân bổ nguồn lực. Báo cáo nhấn mạnh, dữ liệu cần được coi là tài nguyên chiến lược, với hệ thống kết nối liên thông giữa các bộ, ngành và địa phương.