Thơ Nguyễn Huy Thiệp: Đọc câu nào ‘sợ’ câu ấy!

“Theo tôi nên sớm xuất bản tập thơ của Nguyễn Huy Thiệp. Tôi hỏi họa sĩ Nguyễn Phan Bách, con trai nhà văn Nguyễn Huy Thiệp thì được biết, trong di cảo để lại của nhà văn còn chừng 40 – 50 bài thơ. Tôi đã đọc một số bài trong đó, phải nói là đọc câu nào ‘sợ’ câu ấy”, nhà văn Phạm Ngọc Tiến cho biết.

Bên cạnh đó, nhà văn Nguyễn Việt Hà, một bạn văn thân thiết của Nguyễn Huy Thiệp, cho biết thêm: Trong di cảo để lại của nhà văn còn có một cuốn tiểu thuyết có tên Bên rìa nước (một số trang bản thảo thuộc tác phẩm chưa công bố này cũng đang được trưng bày tại triển lãm). Tên tác phẩm, theo nhà văn Nguyễn Việt Hà, là được gợi ý từ chữ dùng của Á Nam Trần Tuấn Khải khi dịch Thủy hử (1925): “Nguyễn Huy Thiệp rất mê chưởng Tàu. Khi nghe tôi kể chuyện Á Nam Trần Tuấn Khải từng định dùng từ ‘rìa nước’ mà ông đã cất công nghĩ cách ‘Việt hóa’ từ Thủy hử (nhưng cuối cùng vẫn quyết định dùng từ gốc), Nguyễn Huy Thiệp đã rất khoái từ này và quyết định dùng nó đặt tên cho cuốn tiểu thuyết của mình”. Bản thảo hiện nay đã đến tay Nhã Nam và chờ thời điểm thích hợp để xuất bản.

Bản in “xấu” làm nên chỗ đứng đẹp

Tướng về hưu – tác phẩm từng “gây hiệu ứng choáng váng” và đưa tên tuổi Nguyễn Huy Thiệp gần như ngay lập tức chói sáng sau chỉ sau một năm chạm ngõ văn đàn cũng vừa được Nhã Nam tái bản và tuyển chọn vào bộ Việt Nam danh tác. Tập truyện gồm 10 truyện ngắn, đều thuộc hàng những tác phẩm nổi tiếng nhất của Nguyễn Huy Thiệp như: Những ngọn gió Hua Tát, Huyền thoại phố phường, Chảy đi sông ơi, Tướng về hưu, Muối của rừng, Giọt máu, Không có vua, Con gái thủy thần…, được Nguyễn Huy Thiệp viết và công bố năm 37 tuổi, thuộc vào giai đoạn “đắc ý, gặp thời”, “tâm tuyệt, khí tuyệt” nhất của Nguyễn Huy Thiệp (1987 – 1992). 

Bất chấp mọi tranh luận khen chê dữ dội lúc mới đường đột và lừng lững xuất hiện, Tướng về hưu theo thời gian, không nghi ngờ gì nữa, đã mặc nhiên được cho là đỉnh cao đáng giá nhất trong đời văn Nguyễn Huy Thiệp, cũng là thành tựu lớn của văn học đổi mới. Bởi, nó đã ngoạn mục đưa người văn tài hoa kia thẳng tiến từ tâm bão dư luận tới ngôi vương “ông vua truyện ngắn”, thân thiện bước vào giảng đường cũng như kiêu hãnh vươn ra thế giới với hàng loạt bản dịch cùng những giải thưởng văn chương danh giá. “Nói không quá, sau Nguyễn Huy Thiệp, người ta không thể viết văn như trước”, nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên nhận định.

Bản in mới nhất (gồm cả bản giới hạn, bìa cứng, đánh số 555 bản) của Tướng về hưu khiến người ta nhớ đến bản in đầu tiên của nó, trước khi được biết đến là một trong số ít tác phẩm văn học đổi mới xuất hiện đĩnh đạc trên văn đàn quốc tế. “Nếu cầm trên tay tập Tướng về hưu bản năm 1988, độc giả chắc sẽ vô cùng sửng sốt vì chất lượng in tệ hại, khi nó xuất hiện như một sản phẩm văn học dành cho đại chúng, vội vàng đáp ứng nhu cầu thị trường. Giấy thủ công đen xỉn, mặt giấy vừa sần vừa láng, đôi chỗ còn dính cả dằm tre, đôi chỗ mất chữ, mờ chữ. Nhưng một lần nữa, oái oăm thay, một bản in ‘xấu’ sẽ càng làm lịch sử văn chương Nguyễn Huy Thiệp thêm phần huyền thoại”, nhà phê bình Mai Anh Tuấn nhận định.

“Sự trở lại của tập truyện này, sau gần 40 năm, không gì khác, là một ứng xử đúng đắn của văn hóa đọc hôm nay, thời điểm không có nhiều giá trị văn chương nổi bật nhưng lại quá nhiều những khủng hoảng trong sáng tạo, thưởng thức và đánh giá văn chương”, nhà phê bình Mai Anh Tuấn viết trong lời giới thiệu cuốn sách. Anh cũng khẳng định, Tướng về hưu trở lại là để “nhắc nhở bạn đọc không nên vơi cạn hy vọng và tình yêu văn chương, vì những đỉnh cao như Tướng về hưu, dù ít ỏi, vẫn vẫy gọi chúng ta hướng nhìn lên, như một ngọn cô sơn sừng sững, đủ khiến chúng ta vững tâm tin văn chương tiếng Việt, tác giả Việt…”.

May mắn của người trẻ

Sinh thời, trong tác phẩm nổi tiếng nhất của mình, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp từng hào hứng viết những lời “hiệu triệu” đầy nồng nhiệt và chân tình gửi tới những người trẻ: “Bạn trẻ, bạn hãy yêu đi! Nó sẽ làm cho bạn hóa rồ dại, nó sẽ làm cho bạn tốt lên hoặc xấu đi thì tôi cũng chẳng biết nữa nhưng tôi biết chắc chắn đó là một điều tuyệt vời nhất trên đời, đó là thứ giá trị nhất trong mọi thứ giá trị mà Thượng đế ban cho con người. Bạn trẻ! Bạn đừng tin những kẻ nói với bạn rằng tình yêu là sai lầm! Không có tình yêu sai lầm… Đấy là những kẻ ghen tỵ với tình yêu, những kẻ không có cơ hội để có tình yêu, vu khống, xúc xiểm tình yêu…”.

Và hiển nhiên, nhà văn của tuổi trẻ cũng chính là người bạn lâu năm đáng tin cậy của các độc giả trẻ. Một cách tự nhiên, buổi tọa đàm về văn nghiệp để lại của Nguyễn Huy Thiệp thu hút rất đông người trẻ ở lại tới phút chót. Nhà văn Phạm Ngọc Tiến cho rằng: “Ảnh hưởng lớn của Nguyễn Huy Thiệp thể hiện ngay chính ở sự quan tâm của người trẻ tới văn chương của ông nói chung và sự kiện này nói riêng. Thành tựu lớn nhất của Nguyễn Huy Thiệp, đến hôm nay, có lẽ chính là sự đón nhận chưa bao giờ bớt nồng nhiệt của bạn đọc trẻ, như thể ông vừa mới đó”.

Nhìn vào sự nghiệp sáng tác đồ sộ của tác giả Sống dễ lắm cùng lối viết giản dị, “lạnh lùng như không” của Nguyễn Huy Thiệp, người ta có lúc tưởng đâu “viết dễ lắm”. Không có chuyện đó. “Văn chương đích thực bao giờ cũng nhọc nhằn. Và văn chương Nguyễn Huy Thiệp hiển nhiên là văn chương đích thực, khi người văn ấy đã dám dũng cảm dứt bỏ lối viết cũ, tạo ra một vùng mỹ cảm ngôn từ vô cùng mới mẻ. Các bạn trẻ ngày hôm nay hãy thấy mình may mắn khi được sớm tiếp xúc với thứ văn chương đích thực là văn chương ấy ngay từ bậc phổ thông”, PGS-TS Phạm Xuân Thạch góp lời.