Kích hoạt giá trị kinh tế của dữ liệu

Trao đổi với Doanh Nhân, ông Nguyễn Quang Đồng – Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách và phát triển truyền thông nhấn mạnh: Với nền tảng hành lang pháp lý về dữ liệu đang từng bước hoàn thiện, Việt Nam đang có những bước khởi đầu tích cực trong việc thí điểm hoạt động sàn giao dịch dữ liệu.

Trên cơ sở đó, dữ liệu được khai thác như một nguồn tài nguyên ở cấp độ cao nhất, góp phần đưa chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành trở thành động lực tăng trưởng.

– Hiện nay, dữ liệu – “nguyên liệu” đầu vào quan trọng cho sản xuất kinh doanh đang phân tán trên nhiều nền tảng khiến doanh nghiệp khó tiếp cận. Đã đến lúc cần cơ chế chia sẻ để khai thác hiệu quả dữ liệu, thưa ông?

Khi mô hình kinh doanh dựa trên dữ liệu phát triển thì dữ liệu, bao gồm dữ liệu cá nhân đang trở thành nhân tố thúc đẩy tăng trưởng của doanh nghiệp. Quá trình thu thập và xử lý dữ liệu trên các thuật toán gợi ý ra quyết định cho phép doanh nghiệp đưa ra những dự đoán và quyết định nhanh hơn, chính xác hơn. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp có thể cung cấp dịch vụ hàng hoá phù hợp với người tiêu dùng, thúc đẩy kinh doanh hiệu quả hơn, tạo doanh thu và lợi nhuận tốt hơn.

Thực tế, nhiều dịch vụ hiện nay được cung cấp bởi các nền tảng lớn đều thành công nhờ nguồn dữ liệu được xử lý tốt và sử dụng hiệu quả.

Chia sẻ dữ liệu như một nguồn tài nguyên trở thành yêu cầu tất yếu trong nền kinh tế số. Tôi lấy đơn cử từ trường hợp của ngành y tế và du lịch. Nếu dữ liệu khách hàng của một cơ sở y tế khám chữa bệnh đầu ngành, thu hút đông bệnh nhân, trong đó có bệnh nhân nước ngoài điều trị được chia sẻ cho các công ty du lịch sẽ giúp đơn vị lữ hành nắm bắt xu thế thị trường. Từ đó, thiết kế các sản phẩm, dịch vụ phù hợp với nhu cầu của khách hàng.

Từ sự chia sẻ này, ngành dịch vụ chăm sóc y tế sức khỏe có thể trở thành một ngành kinh tế lớn gắn với luồng dịch chuyển về du lịch khám chữa bệnh. Sự dịch chuyển này gắn liền với sự chuyển dịch đồng thời của ngành y tế và du lịch trong việc phối hợp, chia sẻ dữ liệu.
Rõ ràng, việc có dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau sẽ góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, là “nguyên liệu” quan trọng của đầu vào sản xuất, cho phép doanh nghiệp hoạch định chiến lược, phát triển ý tưởng và sản phẩm mới để đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường. Với cách tiếp cận này, dữ liệu được nhìn nhận như loại tài sản mang đến khả năng sinh lợi cho doanh nghiệp nếu được khai thác và sử dụng đúng cách. Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh, để có được phần dữ liệu này, quan trọng nhất phải đảm bảo yếu tố phi cá nhân hóa dữ liệu. Không bệnh nhân nào muốn vào Việt Nam mà thông tin về bệnh tật của mình bị lộ lọt.

– Gắn với việc chia sẻ dữ liệu, nhất là dữ liệu cá nhân là bài toán cân bằng giữa giá trị kinh tế mà dữ liệu mang lại với việc bảo vệ quyền riêng tư cá nhân, thưa ông?

Đây là câu chuyện vĩ mô, Việt Nam có kế hoạch thí điểm các sàn giao dịch dữ liệu trong năm nay. Từ thực tế trên, tôi cho rằng, đây là định hướng đúng, giúp cho các hoạt động liên quan đến chia sẻ dữ liệu giữa các doanh nghiệp, giữa khu vực công – tư diễn ra minh bạch, an toàn, tuân thủ quy định pháp lý, qua đó, giảm thiểu rủi ro liên quan đến việc mua bán dữ liệu không rõ nguồn gốc hoặc sử dụng dịch vụ không tin cậy.

Nhiều quốc gia phát triển trên thế giới như ở Mỹ, Trung Quốc hay châu Âu, châu Á đã bước đầu đưa sàn giao dịch dữ liệu vào hoạt động và có thành công nhất định. Để một sàn giao dịch dữ liệu vận hành được, phải đảm bảo đồng thời ba trụ cột. Đó là, chính sách, thị trường cho sàn giao dịch vận hành; hệ thống hạ tầng kỹ thuật và phi cá nhân hóa dữ liệu. Sẽ không có bất kỳ thị trường dữ liệu nào vận hành được nếu chúng ta không bảo vệ được yếu tố an toàn dữ liệu, bao gồm dữ liệu cá nhân.

Bảo vệ dữ liệu tạo nền tảng quan trọng cho hành vi dữ liệu ở cấp độ cá nhân lẫn tổ chức. Rộng hơn là nền tảng vĩ mô cho giao dịch và chia sẻ dữ liệu. Bên cạnh đó, cần chú ý rằng, dù sàn giao dịch cho phép trao đổi liên quan đến dữ liệu song các dữ liệu được phép trao đổi thường là dữ liệu phi cá nhân nhằm đảm bảo rằng không phát sinh các nguy cơ mới về lộ lọt dữ liệu cá nhân.

– Dữ liệu đang rời khỏi phạm vi chính sách để đi vào các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, vào các bài toán điều hành ở khu vực công. Theo ông, cần những chuyển động tích cực nào để thúc đẩy hoàn thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu một cách thực chất và hiệu quả hơn?

Thực hiện Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, thời gian qua, các cơ quan chức năng đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý cho quản trị, khai thác và bảo vệ dữ liệu. Thành lập sàn giao dịch dữ liệu là câu chuyện dài nhưng chúng ta đã có những bước khởi đầu tích cực cho việc hình thành thị trường dữ liệu, thúc đẩy dữ liệu mở bảo đảm an ninh an toàn dữ liệu và quyền lợi chính đáng của người dân, doanh nghiệp.
Trong đó cần sự phối hợp của các cơ quan có liên quan, từ Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ đến các ngành, lĩnh vực cụ thể trong việc đầu tư, hoàn thiện, kết nối đồng bộ các trụ cột. Đó là tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế giao dịch, định giá dữ liệu; đầu tư phát triển hạ tầng dữ liệu quốc gia, nguồn nhân lực, hệ thống quản trị, đánh giá chất lượng dữ liệu… Khi đó, kinh tế dữ liệu mới vượt qua được giai đoạn khởi động để tiến tới mục tiêu khai thác như một nguồn tài nguyên cấp độ cao nhất, trở thành động lực tăng trưởng mới cho doanh nghiệp và nền kinh tế.
Tương tự như vậy, từ góc độ doanh nghiệp, dữ liệu không chỉ được nhìn nhận từ khía cạnh công nghệ, kỹ thuật mà cần được xem xét ở khía cạnh rộng hơn, liên quan đến tư duy quản trị loại tài sản mới với những tiêu chuẩn, quy trình, trách nhiệm rõ ràng. Đồng thời, chủ động chuẩn bị, xây dựng hạ tầng, năng lực tiếp nhận, phân tích, kết nối, tích hợp dữ liệu với chiến lược kinh doanh của mình.

– Trân trọng cảm ơn ông!