Gỡ nút thắt hình thành thế hệ doanh nghiệp công nghệ mới

Thiếu mảnh ghép tạo bệ phóng

Báo cáo Đầu tư công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026 chỉ ra mảnh ghép còn thiếu như là rào cản để những doanh nghiệp công nghệ tại Việt Nam có thể lớn mạnh thành kỳ lân. Năm 2025, với 130 triệu USD vốn đầu tư mạo hiểm vào AI cho thấy đây là lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất trong hệ sinh thái công nghệ Việt Nam. Tuy nhiên, thị trường không có bất kỳ thương vụ IPO nào từ các doanh nghiệp do VC/PE hậu thuẫn trong suốt 5 năm qua.

Tại phiên thảo luận trong khuôn khổ Diễn đàn đầu tư đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026, bà Vương Vân Anh – Giám đốc cấp cao bộ phận chiến lược của VinaCapital cho biết, phần lớn doanh nghiệp chuẩn bị niêm yết tập trung ở các lĩnh vực truyền thống như tài chính, bán lẻ, tiêu dùng, trong khi nhóm công nghệ chưa có tín hiệu khả quan. Một số startup công nghệ lớn đang trì hoãn kế hoạch IPO hoặc cân nhắc niêm yết ở nước ngoài.

Nguyên nhân đến từ khoảng cách trong tư duy định giá giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư nội địa. Các startup công nghệ thường kỳ vọng được định giá dựa trên tốc độ tăng trưởng, công nghệ và khả năng mở rộng quy mô. Còn nhiều nhà đầu tư truyền thống tại Việt Nam lại ưu tiên lợi nhuận hoặc tài sản hiện hữu.

Về nội dung này, ông Phạm Lê Duy Nhân – Giám đốc Quản lý danh mục đầu tư, công ty Quản lý quỹ Vietcombank nhận định: Dòng vốn lớn đang đổ vào các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu tại Mỹ, châu Âu, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc). Tuy nhiên, các quỹ ngoại có quy mô lớn, lên đến hàng tỷ USD lại khó tìm thấy các lựa chọn tương đương tại Việt Nam. Thị trường chứng khoán thiếu các cơ hội đầu tư vào những lĩnh vực tăng trưởng mới toàn cầu như AI, công nghệ bán dẫn, tự động hóa.

Giải pháp cởi mở tiếp sức mạnh cho doanh nghiệp

Nhìn ra thế giới, Tổng giám đốc Mekong Capital Chad Ovel thông tin: những doanh nghiệp công nghệ lớn nhất thế giới như Apple, Microsoft, Amazon, Nvidia đều từng được hậu thuẫn bởi dòng vốn tư nhân trước khi niêm yết trên sàn chứng khoán.

Báo cáo Đầu tư công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026 phân tích cụ thể hơn: 70% các công ty tiến hành IPO tại Mỹ (63/90) là những doanh nghiệp từng được hậu thuẫn bởi vốn VC/PE. 8/10 công ty lớn nhất thế giới là Apple, Microsoft, Alphabet, Amazon, Meta và Nvidia từng là các startup nhận vốn VC/PE trước khi trở thành những “gã khổng lồ” trên thị trường đại chúng.

Từ bệ phóng IPO, được tiếp cận nguồn vốn khổng lồ, nhiều doanh nghiệp công nghệ đã đạt được mức tăng trưởng vốn hóa phi thường. Cụ thể: Amazon tăng khoảng 6.600 lần, Microsoft tăng 3.900 lần, Apple tăng 2.500 lần. Với sự trỗi dậy này, ngành công nghệ thông tin hiện chiếm 34,5% tỷ trọng vốn hóa của chỉ số S&P 500.

Những con số trên, theo nhấn mạnh từ Báo cáo Đầu tư công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026, thị trường Mỹ đạt tỉ lệ vốn hóa trên GDP cao có sự đóng góp của các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ được nhận vốn VC/PE.

Trở lại thị trường Việt Nam, Tổng giám đốc Mekong Capital nhận định: Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để hình thành thế hệ doanh nghiệp công nghệ mới. Quan trọng hơn, cần xây dựng được nền tảng thị trường vốn đủ mạnh để nuôi dưỡng các doanh nghiệp này.

Báo cáo Đầu tư công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026 cũng nhấn mạnh đến việc thị trường IPO được khơi thông sẽ giúp các doanh nghiệp khoa học và công nghệ được VC/PE hậu thuẫn có thể tiếp cận thị trường đại chúng. Qua đó thực hiện mục tiêu vốn hóa thị trường đạt 120% GDP vào năm 2030 và xây dựng thế hệ doanh nghiệp tiêu biểu mới cho Việt Nam.

Liên quan đến vấn đề này, bà Phạm Thị Thuỳ Linh – Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) thông tin: quá trình nâng hạng thị trường đi cùng với nhiều cải cách lớn, tháo gỡ các nút thắt cho nhà đầu tư quốc tế. Cơ quan quản lý đang nghiên cứu xây dựng Nghị định hướng dẫn sàn giao dịch chuyên biệt dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.