Mũi đột phá chiến lược thay đổi vị thế địa kinh tế Lai Châu

Việc triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm nhằm hiện thực mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số,chuyển hóa một vùng đất vốn chịu nhiều bất lợi về địa lý thành một đầu mối logistics biên giới năng động. Đồng thời, mang ý nghĩa đặc biệt về chính trị, quốc phòng, đối ngoại.

Hạ tầng mở lối phát triển

Tỉnh Lai Châu xác định, khát vọng bứt phá luôn gắn liền với những công trình hạ tầng chiến lược. Tầm nhìn của Lai Châu trong giai đoạn mới là trở thành một mắt xích chủ động trong hành lang kinh tế liên vùng và quốc tế, kết nối trực tiếp với vùng Tây Nam rộng lớn của Trung Quốc.

Để hiện thực hóa khát vọng phát triển, Lai Châu đang dốc toàn lực cho các dự án mang tính xoay chuyển cục diện vĩ mô như: Cao tốc Bảo Hà – Lai Châu (CT.13); hầm đường bộ qua đèo Hoàng Liên; đầu tư cải tạo, nâng cấp một số đoạn tuyến quốc lộ chính (4H, 4D và quốc lộ 12 kết nối cửa khẩu Ma Lù Thàng); đường nối Lai Châu với cao tốc Nội Bài-Lào Cai…

Với tuyến nối với cao tốc Nội Bài – Lào Cai chiều dài 147,1km, điểm đầu tại nút giao IC16 (Văn Bàn, Lào Cai) và điểm cuối tại thành phố Lai Châu (cũ). Dự án do Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Chính phủ Úc tài trợ này là mạch máu đưa Lai Châu hội nhập thẳng vào dòng chảy kinh tế của Thủ đô và các tỉnh đồng bằng. Vượt qua những đoạn taluy dốc đứng cao tới 200m tại gói thầu khó khăn nhất XL07 (Km127 – Km128), toàn dự án hiện đã đạt trên 90% khối lượng, hướng tới mục tiêu thông xe kỹ thuật trước ngày 30/6/2026.

Theo ông Vũ Ngọc Khoa – Đại diện Ban điều hành dự án (Ban Quản lý dự án 2, Bộ Xây dựng), các đơn vị tư vấn giám sát, nhà thầu đều được chỉ đạo tập trung nhân lực, phương tiện tranh thủ thời tiết thuận lợi để hoàn thiện các hạng mục còn lại. Việc thông tuyến sẽ giúp tiết kiệm đáng kể thời gian, chi phí vận chuyển hàng hóa và tăng cường quốc phòng – an ninh cho khu vực.

Dự án hầm đường bộ qua đèo Hoàng Liên với tổng vốn đầu tư 3.300 tỷ đồng, công trình xuyên núi kết nối Sa Pa (Lào Cai) với Tam Đường (Lai Châu), được thiết kế quy mô vĩnh cửu, hiện đại theo tiêu chuẩn Việt Nam và Nhật Bản. Dự án bao gồm 2 ống hầm song song, khoảng cách tim hầm 30m, tổng chiều dài toàn tuyến khoảng 8,8km. Khi hoàn thành, dự án sẽ thay thế hoàn toàn đoạn đèo hiểm trở, rút ngắn quãng đường tới 22km và giảm thời gian di chuyển từ gần 2 giờ đồng hồ xuống chỉ còn khoảng 11 phút. Đồng thời, giúp thay đổi căn bản cấu trúc chuỗi cung ứng khu vực, đưa các trung tâm du lịch lớn như Sa Pa xích gần hơn với vùng tiềm năng sinh thái Tam Đường, Bình Lư.

Hiện nay, các đơn vị liên quan đang nỗ lực trong công tác giải phóng mặt bằng. Trên công trường phía Lai Châu, các nhà thầu huy động đông đảo công nhân cùng hệ thống máy xúc công suất lớn, máy khoan, máy ủi chuyên dụng để tranh thủ thời tiết thuận lợi đẩy nhanh tiến độ.

Ông Trần Viết Điệp – Phó Giám đốc Ban Quản lý Dự án Đầu tư Xây dựng tỉnh Lai Châu đánh giá, dự án hầm đường bộ qua đèo Hoàng Liên là công trình giao thông trọng điểm, mang tính chiến lược và đột phá không chỉ riêng cho Lai Châu mà cho cả vùng Tây Bắc. Khi công trình này cùng các hạ tầng kết nối hoàn thành, diện mạo giao thông và vị thế kinh tế của Lai Châu trong việc hình thành vành đai logistics biên giới sẽ phá vỡ “nút thắt”, tối ưu hóa thời gian vận tải.

Ông Điệp nhận định, Đèo Hoàng Liên hiện tại là một trong những cung đường hiểm trở nhất Việt Nam, thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi sương mù, băng giá và sạt lở vào mùa mưa, gây rủi ro lớn cho xe tải trọng nặng. Khi dự án hoàn thành, sự thay đổi về hạ tầng giao thông chính là bệ phóng để Lai Châu hiện thực hóa mục tiêu trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi logistics biên giới Việt – Trung.

“Hầm đường bộ qua đèo Hoàng Liên chính là chìa khóa thay đổi diện mạo hạ tầng. Công trình này hoàn thành sẽ giúp Lai Châu sở hữu một hành lang vận tải logistics biên giới an toàn, thông suốt và có tính cạnh tranh cao, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội bền vững cho địa phương trong nhiều thập kỷ tới”, ông Điệp cho hay.

Cùng với đó, trục xương sống tương lai cao tốc Bảo Hà – Lai Châu (CT.13) được xem là mắt xích quan trọng giúp hoàn thiện mạng lưới giao thông Tây Bắc, tăng cường kết nối với cao tốc Nội Bài – Lào Cai, từ đó rút ngắn khoảng cách đến Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và các trung tâm kinh tế lớn của cả nước.

UBND tỉnh Lai Châu vừa có tờ trình đề nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định chủ trương đầu tư dự án cao tốc Bảo Hà – Lai Châu (CT.13) theo quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh, chiều dài khoảng 163 km, tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 63.486 tỷ đồng, thực hiện trong giai đoạn 2026 – 2030.

Theo Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, đoạn qua Lào Cai dài 49,5 km; đoạn qua Lai Châu dài 113,5 km), có điểm đầu tại nút giao cao tốc Nội Bài – Lào Cai (xã Bảo Hà, tỉnh Lào Cai) và điểm cuối tại khu vực cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng (xã Phong Thổ, tỉnh Lai Châu).

Trên địa bàn tỉnh Lai Châu, tuyến đi qua 12 xã, phường, chạy cơ bản song song với Quốc lộ 32 rồi kết nối với Quốc lộ 4D và Quốc lộ 12 để đến cửa khẩu. Việc lựa chọn hướng tuyến này nhằm kết nối hiệu quả các trung tâm kinh tế, đô thị, khu du lịch, khu khai thác khoáng sản (đặc biệt là đất hiếm Đông Pao); đồng thời tạo động lực phát triển kinh tế cửa khẩu và tăng cường liên kết vùng Tây Bắc với vùng Thủ đô, hệ thống cảng biển phía Bắc cùng tỉnh Vân Nam (Trung Quốc).

Do địa hình và yêu cầu kỹ thuật phức tạp bậc nhất khu vực Tây Bắc, toàn tuyến dự kiến phải xây dựng 122 cầu và 7 hầm xuyên núi. UBND tỉnh Lai Châu kiến nghị cho phép triển khai theo hình thức đầu tư công, sử dụng 100% vốn ngân sách trung ương, sau khi hoàn thành sẽ nghiên cứu phương án thu phí để hoàn trả một phần vốn đầu tư nhà nước.

Theo kế hoạch, Quốc hội sẽ xem xét, quyết định chủ trương đầu tư Dự án trong quý IV/2026. Báo cáo nghiên cứu khả thi dự kiến được phê duyệt vào quý II – III/2027. Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thiết kế kỹ thuật, lựa chọn nhà thầu và khởi công xây dựng sẽ triển khai trong quý IV/2027, hướng tới hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2030.

Hạ tầng giao thông đi tới đâu, không gian phát triển mở ra tới đó. Khi những dự án động lực này khớp nối đồng bộ, kịch bản phát triển kinh tế của Lai Châu sẽ bước sang một chương mới. Sự tích hợp hạ tầng này sẽ hình thành nên trục logistics liên hoàn: Cửa khẩu Ma Lù Thàng – Trung tâm tỉnh Lai Châu – Nút giao Bảo Hà – Cao tốc Nội Bài – Lào Cai – Cảng biển phía Bắc. Đây là điều kiện tiên quyết để tỉnh chuyển hóa từ một địa phương tiêu thụ hạ tầng thành một mắt xích chủ động, thiết lập hành lang vận tải logistics biên giới an toàn, thông suốt và có tính cạnh tranh cao trong chuỗi giá trị Việt – Trung.

Đồng hành, tháo gỡ khó khăn các dự án trọng điểm

Ông Tạ Đức Hùng – Phó Giám đốc Sở Xây dựng Lai Châu cho biết, để đảm bảo tiến độ các dự án cũng như tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, trong thời gian qua, Sở Xây dựng đã chủ động theo dõi, nắm bắt tình hình thị trường; ban hành các văn bản đề nghị các chủ đầu tư, Ban quản lý dự án, UBND các xã, phường và các đơn vị liên quan cung cấp thông tin về nhu cầu sử dụng vật liệu xây dựng, giá mua thực tế, nguồn cung dự kiến, khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai các công trình, dự án trên địa bàn tỉnh.

Đặc biệt, để thông tin giá phục vụ quản lý chi phí đầu tư xây dựng được cập nhật kịp thời hơn, Sở Xây dựng đã chủ động điều chỉnh việc công bố thông tin giá vật liệu xây dựng từ định kỳ theo quý sang công bố theo tháng. Việc công bố hằng tháng được thực hiện trên cơ sở khảo sát, thu thập, rà soát, đối chiếu thông tin từ các tổ chức sản xuất, kinh doanh, cung ứng vật liệu xây dựng; thông tin do các xã, phường, chủ đầu tư, Ban quản lý dự án và các đơn vị liên quan cung cấp. Qua đó, thông tin giá công bố cơ bản bám sát hơn diễn biến thị trường, phục vụ các chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và nhà thầu trong quá trình lập, điều chỉnh, quản lý chi phí đầu tư xây dựng theo quy định.

“Quan điểm là Sở sẽ chủ động theo dõi thị trường, khảo sát, công bố thông tin giá xây dựng kịp thời; tổng hợp cung – cầu vật liệu; phối hợp với các sở, ngành để tham mưu UBND tỉnh các giải pháp bảo đảm nguồn cung, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ đầu tư, nhà thầu trong quá trình thi công các công trình, dự án trên địa bàn tỉnh”, ông Hùng chia sẻ.

Đối với bài toán giải phóng mặt bằng (GPMB) – “khúc xương” của mọi dự án hạ tầng, Lai Châu đã chọn cách tiếp cận dựa trên sự đồng thuận và minh bạch.

Theo Ban Quản lý Dự án Đầu tư Xây dựng tỉnh Lai Châu, hiện công tác GPMB còn gặp nhiều khó khăn như: Các thủ tục pháp lý liên quan đến công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng còn nhiều chồng chéo, thời gian thực hiện kéo dài, khó khăn trong công tác xác minh nguồn gốc đất và chủ sở hữu, chế độ chính sách đền bù hỗ trợ còn thấp so với giá giao dịch thực tế dẫn tới người dân có đất bị thu hồi thường khó đồng thuận, một bộ phận người dân chưa nhận thức đầy đủ về chế độ chính sách bồi thường, GPMB của nhà nước nên chưa chấp hành, mất nhiều thời gian tuyên truyền, vận động ảnh hưởng đến tiến độ chung của dự án.

Theo đó, Ban Quản lý Dự án Đầu tư Xây dựng tỉnh đã phối hợp chặt chẽ với Trung tâm phát triển quy đất tỉnh, chính quyền địa phương tổ chức các buổi họp dân phổ biến các Quyết định đầu tư dự án, mục tiêu đầu tư dự án, ranh giới thu hồi đất, đơn giá bồi thường về tài sản, cấy cối hoa màu trên đất, chính sách hỗ trợ và tái định cư; niêm yết công khai dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư tại trụ sở UBND xã, nhà văn hóa thôn, bản. Lắng nghe ý kiến của các hộ dân tập trung làm rõ quyền lợi, nghĩa vụ của người dân, các khung giá đền bù theo quy định hiện hành và các chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, ổn định cuộc sống. Nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân, đối thoại với người dân chưa đồng tình với đơn giá bồi thường. Sự phối hợp nhịp nhàng đã giúp đẩy nhanh quá thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các dự án.

Có thể thấy, những mét đường bê tông rải nhựa xuyên qua đại ngàn Lai Châu hôm nay đang minh chứng cho tư duy đột phá và khát vọng bứt phá. Bằng việc kiên trì đầu tư cho hạ tầng giao thông, Lai Châu đang tự mở ra con đường phát triển xanh, nhanh và bền vững.