Phim điện ảnh ‘Lầu chú Hỏa’ của đạo diễn Hùng Trần không chỉ khơi lại những giai thoại ly kỳ từng gắn với gia tộc họ Hứa mà còn khiến nhiều khán giả tò mò về nhân vật lịch sử có thật phía sau câu chuyện. Trên các diễn đàn mạng xã hội, không ít người đặt câu hỏi: Chú Hỏa là ai và dinh thự của ông hiện nằm ở đâu?
Nằm trên đường Phó Đức Chính (quận 1 cũ, nay là phường Bến Thành), Bảo tàng mỹ thuật TP.HCM là điểm đến cho những người yêu thích nghệ thuật. Tòa nhà bảo tồn và trưng bày các tác phẩm hội họa, điêu khắc, cổ vật có giá trị mỹ thuật cao, là một trong những trung tâm mỹ thuật hàng đầu Việt Nam.
Từ dinh thự của tỉ phú Hứa Bổn Hòa đến Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM
Theo thông tin trong sách Hành trình di sản văn hóa TP.HCM, trang 314, tòa nhà bảo tàng Mỹ thuật trước đây là khu nhà của gia đình ông Hứa Bổn Hòa (1845 – 1901), thường được gọi là chú Hỏa, một trong tứ đại phú hộ Sài Gòn cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Từ xuất thân nghèo khó, ông gây dựng nên khối tài sản đồ sộ nhờ hoạt động kinh doanh bất động sản và được xem là một trong những người giàu có bậc nhất Sài Gòn thời bấy giờ.
Tên tuổi của ông gắn liền với câu nói quen thuộc “Nhất Sỹ, nhì Phương, tam Xường, tứ Hỏa”, dùng để chỉ bốn đại phú hộ nổi tiếng Nam Kỳ. Không chỉ sở hữu hàng loạt khu đất, nhà ở và công trình thương mại, gia tộc họ Hứa còn để lại nhiều dấu ấn trong quá trình phát triển đô thị Sài Gòn đầu thế kỷ 20 như khách sạn Majestic, bệnh viện Từ Dũ… Sau năm 1975, gia đình ông rời Sài Gòn sang Pháp định cư, tòa nhà này được chính quyền tiếp quản.
Chính sự giàu có cùng những câu chuyện được truyền miệng qua nhiều thế hệ đã khiến chú Hỏa trở thành nhân vật mang màu sắc huyền thoại trong ký ức người dân thành phố.
Ngày 5.9.1987, Bảo tàng Mỹ thuật được thành lập trực thuộc Sở Văn hóa – Thông tin TP.HCM (nay là Sở Văn hóa – Thể thao). Đến với Bảo tàng Mỹ thuật, người dân sẽ được tận mắt chiêm ngưỡng những nét đặc trưng tiêu biểu của mỹ thuật Việt Nam, đặc biệt là mỹ thuật ở khu vực Nam bộ.
Mặt tiền Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, công trình từng là dinh thự của gia tộc Hứa Bổn Hòa (chú Hỏa), nổi bật với phong cách kiến trúc phương Tây kết hợp các chi tiết trang trí Á Đông
Ảnh: Thái Thắng
Dấu ấn kiến trúc Đông – Tây độc đáo giữa lòng Sài Gòn hơn một thế kỷ
Khu nhà được xây dựng vào những năm 1920 theo phong cách kiến trúc Pháp, kết hợp hài hòa với kiến trúc phương Đông, có bố cục đối xứng với hai dãy nhà ngang và hai dãy nhà dọc khép kín tạo thành sân trong.
Trong sách Hành trình di sản văn hóa TP.HCM, trang 314, thạc sĩ Mã Thanh Cao có viết, khu nhà gồm 4 tầng (1 tầng trệt và 3 tầng lầu) với mái lợp ngói âm dương, xung quanh nhà và trên mỗi tầng lầu đều trang trí hoa văn với đường nét tinh xảo. Các cột trụ được trang trí bằng các phù điêu hình hoa lá, trên trần trang trí hoa văn mô phỏng theo kiểu kiến trúc “cuốn quai rương”.
Trong sách trên, tác giả cho biết, hiện nay, bảo tàng đang bảo quản và trưng bày hơn 20.000 hiện vật, trong đó có nhiều bộ sưu tập có giá trị về mỹ thuật. Với diện tích trưng bày 2.892m² ở bên trong nhà và hơn 1.623m² diện tích trưng bày ở ngoài trời, nội dung trưng bày gồm hai phần chính.
Khoảng sân trong của dinh thự chú Hỏa được thiết kế đối xứng, kết nối các khối nhà bằng hệ thống hành lang và mái vòm đặc trưng của kiến trúc đầu thế kỷ XX
Ảnh: Thái Thắng
Cầu thang xoắn với lan can sắt hoa văn tinh xảo là một trong những chi tiết kiến trúc được bảo tồn gần như nguyên vẹn sau hơn 100 năm tồn tại
Ảnh: Thái Thắng
Phần mỹ thuật cổ gồm: Mỹ thuật thuộc Văn hóa Óc Eo (thế kỷ 1 đến thế kỷ 7), Mỹ thuật hậu Óc Eo (thế kỷ 7 đến thế kỷ 13), Mỹ thuật Chăm Pa (thế kỷ 6 đến thế kỷ 16), tượng nhà mồ Tây nguyên (đầu thế kỷ 20), thủ công mỹ nghệ truyền thống Việt Nam (các tác phẩm nghệ thuật với các chất liệu khác nhau như: gốm, đồng, gỗ chạm, gỗ khảm xà cừ… có niên đại từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 20).
Phần mỹ thuật đương đại gồm những tác phẩm mỹ thuật tiêu biểu của các họa sĩ được đào tạo tại Trường cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, Trường Mỹ thuật Gia Định; tranh, tượng, ký họa đề tài chiến tranh cách mạng với nhiều phong cách sáng tạo về nhiều đề tài khác nhau.
Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM hiện lưu giữ hơn 20.000 hiện vật, phản ánh tiến trình phát triển của mỹ thuật Việt Nam qua nhiều thời kỳ
Ảnh: Thái Thắng
Tác phẩm Thanh niên thành đồng của họa sĩ Nguyễn Sáng được trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM và được công nhận là Bảo vật Quốc gia
Ảnh: Thái Thắng
Trong nhiều thập niên, dinh thự chú Hỏa thường được nhắc đến cùng câu chuyện “ma nhà họ Hứa”, một trong những giai thoại đô thị nổi tiếng nhất Sài Gòn. Dù chưa từng được xác thực bằng các tài liệu lịch sử, những lời kể dân gian vẫn tồn tại bền bỉ trong đời sống văn hóa đại chúng.
Ngày nay, thay vì gắn với những lời đồn kỳ bí, dinh thự chú Hỏa được biết đến nhiều hơn với vai trò là một thiết chế văn hóa quan trọng của TP.HCM. Trong sách Dấu ấn lịch sử – văn hóa quận 1 TP.HCM, trang 110, thạc sĩ Mã Thanh Cao cho rằng bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM ra đời là yêu cầu tất yếu của một thành phố lớn, đáp ứng nhu cầu thưởng ngoạn nghệ thuật của công chúng, nhu cầu tìm hiểu, nghiên cứu của giới yêu nghệ thuật, trao đổi và giới thiệu với công chúng trong nước và quốc tế nền mỹ thuật Việt Nam và mỹ thuật thế giới.
Có lẽ chính sự giao thoa giữa lịch sử, kiến trúc và những câu chuyện dân gian đã giúp dinh thự chú Hỏa duy trì sức hút đặc biệt qua nhiều thế hệ. Và sau hiệu ứng từ bộ phim Lầu chú Hỏa, công trình này một lần nữa trở thành địa điểm được nhiều người tìm đến để khám phá những lớp ký ức của thành phố hơn 300 năm tuổi.
Nguồn: thanhnien.vn
