Rừng thiêng giữa phố: Huyền tích dưới tán rừng Rú Chá

Nằm nép mình ven phá Tam Giang (thuộc P.Hóa Châu, TP.Huế), Rú Chá là cánh rừng ngập mặn nguyên sinh hiếm hoi còn sót lại, nơi những gốc chá hàng trăm năm tuổi bám rễ sâu vào lòng đất, tạo nên một hệ sinh thái đặc biệt. Đằng sau vẻ đẹp hoang sơ của sắc hoa chá mỗi độ thu về, ít ai biết rằng, ẩn mình dưới tán rừng là những câu chuyện về văn hóa, tín ngưỡng được lưu giữ qua nhiều đời.

Tại cánh rừng này có một ngôi miếu thờ Thánh mẫu, người dân tôn thờ vì rất linh thiêng. Theo lời kể của ông Đặng Duy Bản, người đã có hơn 70 năm trông coi khói hương tại đây, sự ra đời của ngôi miếu gắn liền với một hiện tượng kỳ bí.

Tương truyền, trong một trận đại hồng thủy xa xưa, bài vị của Đức Thánh mẫu từ điện Hòn Chén đã theo dòng nước trôi dạt về tận vùng đất này. Cho rằng đây là ý nguyện của bề trên, dân làng Thuận Hòa đã cùng nhau lập miếu thờ phụng, duy trì lễ giỗ vào ngày mồng 3.3 âm lịch hằng năm cho đến tận ngày nay.

Ông Bản cho rằng sự kỳ bí của ngôi miếu không chỉ nằm ở việc bài vị tự trôi về hay những giai thoại truyền miệng, mà hiển hiện ngay trong những lần ông đối diện với “ngài”. Năm 13 tuổi, khi đang cùng cha vào điện dâng hương, ông đã thấy hai con rắn lớn ngự trị ngay trong điện. Trong khi người cha hoảng loạn, ông lại thấy lòng mình bình tĩnh lạ, bởi ông tin đó là điềm lành, là sự hiện thân của những bậc hộ trì cho vùng đất thiêng.

Niềm tin ấy mãnh liệt đến mức sau này, năm 2024, khi ngôi điện được đại tu nhờ sự phát tâm của một phật tử phương xa, ông tổ chức họp làng, yêu cầu thợ phải tạc hình hai thần rắn quấn quanh kèo cột như một cách tôn vinh sự hiện diện của các ngài. “Tôi là người hầu hạ Mẹ nên không dám bịa chuyện, số phận tôi gắn với nơi này là duyên nợ”, ông Bản bộc bạch.

Theo ông Bản, dưới tán rừng rậm rạp vẫn còn 130 ngôi mộ cổ. Những nấm mộ tồn tại hàng thế kỷ là nơi yên nghỉ của các bậc tiền nhân làng Thuận Hòa, vẫn luôn được con cháu chăm nom, sưởi ấm bằng khói hương thường xuyên.

Những trầm tích dưới gốc chá

Ông Bản đưa người viết len qua những tán rừng chá, ra phía sau miếu Thánh mẫu, chỉ tay vào những tàn tích rêu phong, nay chỉ còn là những nền móng bằng đá nằm im lìm dưới gốc cây. Đó là dấu tích của đình làng Thuận Hòa xưa, nơi từng là trái tim văn hóa, tín ngưỡng của người dân địa phương.

Ông Bản kể rằng, ngày trước đình làng uy nghi lắm, nhưng thời chiến tranh, thực dân phát hiện dân làng lập hầm bí mật ngay dưới lòng đình để nuôi giấu cán bộ cách mạng nên đã ra sức đánh phá. Bom đạn đã quật ngã nhiều cây chá, buộc dân làng phải dời đình vào sâu trong đất liền, để lại nơi đây những phế tích nhuốm màu thời gian. “Hồi nhỏ tôi hay xuống hầm chơi nên biết rõ, căn hầm rộng và chắc chắn lắm, được gia cố bằng nhiều cọc tre gỗ, nhìn thẳng ra phía biển mênh mông”, ông Bản hồi tưởng.

Kể tiếp câu chuyện về những năm tháng chiến tranh, ông Bản nhớ như in cánh rừng Rú Chá đã che chở cho bộ đội ta, còn người dân làng Thuận Hòa thì bí mật tiếp tế lương thực, nước uống vào rừng. “Để nuôi bộ đội, dân làng mỗi khi cúng kính ở đình làng xong đều để dành một phần thức ăn lại. Sau này, giặc phát hiện nên buộc dân làng phải dời đình, khiến nơi đây chỉ còn lại phế tích nền móng nằm lặng lẽ dưới bóng cây”, ông Bản kể thêm.

Bước sang thời bình, Rú Chá tiếp tục thực hiện sứ mệnh làm “bức tường xanh” chống bão, giảm thiểu thiệt hại cho đê điều và ứng phó với biến đổi khí hậu. Nhận thấy giá trị vô giá của khu rừng nguyên sinh, chính quyền TP.Huế đã có những bước đi quyết liệt để bảo tồn và mở rộng không gian này. Từ diện tích lõi ban đầu, hơn 20 ha rừng ngập mặn mới với các loại cây như bần chua, dừa nước đã được trồng bổ sung, tạo nên một dải xanh mướt mắt ven phá.

Vào thu, khu rừng ngập mặn này chuyển mình với những mảng màu đối lập độc đáo, ánh nắng nhẹ nhàng, rễ cây đan xen, cùng không khí trong lành, bình yên, là điểm đến lý tưởng thu hút du khách. Tầm nhìn xa hơn, Huế đang hướng tới mục tiêu phát triển khu vực này lên quy mô hơn 200 ha, hình thành hệ sinh thái rừng ngập mặn tập trung lớn nhất miền Trung.

Cùng với việc bảo tồn, hạ tầng du lịch sinh thái cũng được đầu tư bài bản với hệ thống đường giao thông, nhà điều hành và cổng chào khang trang. Rú Chá giờ đây không chỉ là nơi để nghiên cứu khoa học hay phòng chống thiên tai mà đã trở thành điểm đến quyến rũ, thu hút du khách tìm về để chiêm ngưỡng vẻ đẹp huyền ảo của thiên nhiên.