VN có thể xây dựng trường ĐH tư thục đẳng cấp được không?

Tại VN, hệ thống trường ĐH tư thục bắt đầu hình thành và phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn 1993 – 2010, khoảng thời gian nhiều trường ra đời tạo nên hệ sinh thái giáo dục ĐH phong phú, đa dạng, nhiều lựa chọn cho người học. Đầu tiên là Trường ĐH Thăng Long, Trường ĐH Hùng Vương TP.HCM cùng ra đời năm 1993. Sau đó một năm là các trường Phương Đông, Đông Đô, Duy Tân, Công nghệ TP.HCM. Năm 1995 có sự xuất hiện của Trường ĐH Văn Lang và Trường ĐH Ngoại ngữ – Tin học TP.HCM. Các năm tiếp theo là Trường ĐH Cửu Long, Văn Hiến, Hồng Bàng, Hoa Sen, Lạc Hồng, Bình Dương, Kinh doanh và công nghệ Hà Nội, FPT, Nguyễn Tất Thành, Quốc tế Sài Gòn, Kinh tế – Tài chính TP.HCM…

Tính đến thời điểm này, VN có 243 đơn vị giáo dục ĐH với 68 trường tư thục. Trong đó, nhiều trường nằm trong top 10 cơ sở giáo dục ĐH có quy mô đào tạo lớn nhất cả nước tính đến năm học 2024 – 2025. Đặc biệt, Trường ĐH Văn Lang đứng đầu cả nước (cả công lập và tư thục) về quy mô với hơn 55.000 người học. Các trường khác gồm Trường ĐH FPT có quy mô gần 45.000 người học, Trường ĐH Cửu Long hơn 40.000 người học, Trường ĐH Công nghệ TP.HCM và Trường ĐH Nguyễn Tất Thành gần 40.000 người học, ĐH Duy Tân gần 38.000 người học…

Không chỉ quy mô đào tạo lớn, nhiều trường ĐH tư thục còn nằm trong danh sách các trường doanh thu ngàn tỉ đồng như FPT, Văn Lang, Nguyễn Tất Thành, Công nghệ TP.HCM. Trong đó, Trường ĐH FPT có doanh thu cao nhất với gần 4.377 tỉ đồng.

Nhiều trường ĐH tư thục trong mấy năm qua liên tục có tên trong danh sách các trường ĐH tốt nhất thế giới và tốt nhất châu Á của các bảng xếp hạng uy tín trên thế giới như QS, US News, THE…

Tiến sĩ Trần Đức Cảnh, nguyên thành viên Hội đồng quốc gia giáo dục và phát triển nhân lực nhiệm kỳ 2016 – 2021, hiện là Chủ tịch Viện Phát triển giáo dục ĐH Sài Gòn (SIHED), đánh giá: “Hệ thống trường tư thục đã có quá trình hình thành trong 3 thập niên, bắt đầu từ việc cho phép thí điểm loại hình trường dân lập ở thập niên 1990 hoạt động song song với trường công lập. Tuy nhiên đến năm 2006 chấm dứt quy chế hoạt động của loại trường dân lập, các trường dân lập bắt buộc chuyển sang loại hình tư thục. Những năm 2000 – 2020 được xem là giai đoạn mở rộng, số trường và SV tăng nhanh để đáp ứng nhu cầu phát triển xã hội”.

Nhưng chưa tạo được vị thế tốt

Tuy một số trường phát triển mạnh mẽ và nổi bật, nhưng xét về tổng thể, hệ thống ĐH tư thục tại VN được cho là vẫn chưa tạo được vị thế tốt như các nước trong khu vực.

Theo thống kê của Bộ GD-ĐT, đến nay số lượng trường ĐH tư thục tại VN chỉ chiếm gần 28% trong tổng số các cơ sở giáo dục ĐH và chiếm 29% tổng quy mô sinh viên (SV) ĐH trên toàn quốc. Tỷ lệ này rất thấp so với các nước châu Á.

“So với các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc… thì tỷ lệ SV trường tư của VN còn rất khiêm nhường. Tuy nhiên, điểm danh lịch sử phát triển của giáo dục ĐH tư của một số nước như Mỹ đã có ĐH tư hơn 300 năm, Nhật phát triển mạnh từ cuối thế kỷ 19, Hàn Quốc tăng tốc mạnh từ sau chiến tranh Triều Tiên (1951 – 1953) và Malaysia cũng đã có 30 – 40 năm xây dựng hệ sinh thái tư thục quốc tế. Hệ thống ĐH tư thục VN còn non trẻ, chỉ mới thực sự phát triển khoảng 25 năm gần đây”, tiến sĩ Cảnh nhận định.

Theo ông Cảnh, ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ và Malaysia, hệ thống trường tư đóng vai trò rất lớn. Theo thống kê mới nhất, Nhật có 624/813 trường ĐH tư, hầu hết theo loại hình công ty giáo dục không vì lợi nhuận, chiếm 76,8% số trường và 73,8% lượng SV. Các trường tư danh tiếng của Nhật như ĐH Keio, Waseda được ví như “Harvard và Yale” của xứ sở hoa anh đào. Hệ thống ĐH tư của Hàn Quốc có tỷ lệ SV chiếm 77%. Các trường danh tiếng có Korea, Yonsei… Philippines thì có trường ĐH tinh hoa Ateneo de Manila đào tạo nhiều tổng thống và lãnh đạo.

“Riêng Mỹ thì lượng SV trường tư tuy chỉ chiếm 27%, hầu hết là trường không vì lợi nhuận, nhưng đóng vai trò rất quan trọng trong hệ thống giáo dục. Điển hình là các ĐH hàng đầu như Harvard, MIT, Stanford, Yale… Lượng SV trong hệ thống trường tư của Malaysia chiếm 46%, với cả hai loại hình trường tư lợi nhuận và không vì lợi nhuận, phát triển khá mạnh trong hơn 3 thập niên qua và theo hướng hội nhập quốc tế, đóng vai trò quan trọng trong khu vực ASEAN”, tiến sĩ Cảnh thông tin.

Vì sao nhiều quốc gia có ĐH tư thục danh tiếng thế giới ?

Đánh giá về vị thế của ĐH tư thục tại nhiều quốc gia phát triển, đặc biệt như Mỹ, Anh và một số nước châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore…, tiến sĩ Võ Văn Tuấn, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Văn Lang, cho hay: “Hệ thống ĐH tư thục của các nước này không chỉ nhằm xã hội hóa giáo dục hay bổ sung cho hệ thống giáo dục công lập mà trở thành lực lượng dẫn dắt về tri thức, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và đào tạo tinh hoa. Nhiều trường có uy tín trên toàn cầu thậm chí còn vượt xa phần lớn ĐH công lập về học thuật, thương hiệu và ảnh hưởng xã hội”.

Theo tiến sĩ Tuấn, các trường này mạnh vì có triết lý giáo dục rõ ràng, được tự chủ thật sự; có hệ thống tổ chức và quản trị hiện đại, hiệu quả và minh bạch; những sản phẩm nghiên cứu được gắn với doanh nghiệp; đặc biệt họ huy động được nguồn lực xã hội rất lớn và xây dựng được niềm tin, uy tín xã hội nhờ quá trình hình thành và phát triển lâu dài.

Ông Tuấn cho rằng khác biệt cốt lõi nằm ở chỗ phần thặng dư tài chính được tái đầu tư cho giáo dục, nghiên cứu, học bổng, phát triển đội ngũ và xây dựng ĐH dài hạn thay vì phân phối lợi nhuận như doanh nghiệp hay các trường tư thục chúng ta hiện nay. Đây chính là nền tảng giúp các ĐH tư thục hàng đầu thế giới xây dựng được niềm tin xã hội rất lớn, thu hút cựu SV hiến tặng, phát triển đội ngũ học thuật mạnh, đầu tư nghiên cứu dài hạn và hình thành vị thế học thuật bền vững hàng trăm năm.

Cùng quan điểm, tiến sĩ Nguyễn Quốc Anh, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ TP.HCM (HUTECH), cho hay: “Nhìn vào các quốc gia phát triển, chúng ta thấy rằng những ĐH tư thục hàng đầu đã có lịch sử phát triển hàng chục, thậm chí hàng trăm năm. Trong suốt hành trình đó, họ không ngừng đầu tư vào chất lượng học thuật, nghiên cứu khoa học, thu hút đội ngũ giảng viên xuất sắc từ khắp nơi trên thế giới, xây dựng mạng lưới cựu SV có tầm ảnh hưởng sâu rộng và duy trì mối liên kết thực chất với doanh nghiệp và nền kinh tế. Bên cạnh đó, yếu tố then chốt là tính tự chủ cao trong quản trị và học thuật”.