Xôn xao chuyện trả tiền bật nhạc ở quán cà phê, nhà hàng

Nhóm Facebook Hạ tầng quyền, dữ liệu và giải pháp tài sản trí tuệ đăng một bài viết “tóm tắt” những ý kiến về vấn đề này: “Nhiều chủ quán cà phê, nhà hàng, khách sạn, spa, phòng gym hay khu vui chơi đang đặt ra những câu hỏi rất thực tế như: Phải nộp tiền cho ai; Một bài nhạc phát trong quán đang liên quan tới những lớp quyền nào; Nếu mở nhạc từ YouTube Premium, Spotify Premium hay Apple Music thì đã đủ điều kiện sử dụng thương mại hay chưa?…”.

Thông tin tăng tiền bản quyền âm nhạc khiến không ít chủ quán cà phê, nhà hàng lo ngại chi phí vận hành tăng thêm. Một chủ quán cà phê (xin giấu tên) bày tỏ thắc mắc vì sao họ đã trả phí sử dụng các nền tảng nghe nhạc trực tuyến như Spotify Premium hay YouTube Premium mà vẫn phải trả tiền bản quyền. Theo chủ quán, khi đóng phí cho nền tảng, họ đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính, đồng nghĩa với việc được phép phát nhạc trong không gian kinh doanh.

Tuy nhiên, luật sư (LS) Phan Vũ Tuấn (Văn phòng LS Phan Law) cho biết đây là hiểu lầm phổ biến giữa quyền sử dụng âm nhạc cho mục đích cá nhân và quyền sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh. Theo đó, trong điều khoản sử dụng của Spotify và YouTube, đối với “sử dụng cá nhân”, các nền tảng này quy định rõ dịch vụ và nội dung được cấp phép chỉ nhằm mục đích sử dụng cá nhân, phi thương mại. Chúng không thể thay thế cho nghĩa vụ mua bản quyền âm nhạc khi hoạt động kinh doanh. Nói cách khác, quán cà phê, nhà hàng nếu sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại bằng tài khoản cá nhân, họ đã vi phạm cả điều khoản dịch vụ của nền tảng, lẫn luật Sở hữu trí tuệ (SHTT).

Cũng theo LS Tuấn, một trong những lý do thường được các chủ doanh nghiệp đưa ra để né tránh thực hiện nghĩa vụ là âm nhạc chỉ đóng vai trò phụ trợ, không phải dịch vụ cốt lõi và họ không trực tiếp thu tiền từ việc khách hàng nghe nhạc. Tuy nhiên, pháp luật không yêu cầu phải chứng minh một bài hát cụ thể trực tiếp tạo ra doanh thu hay thu hút được bao nhiêu khách hàng.

Ông Tuấn cho biết chỉ cần cơ sở sử dụng âm nhạc trong không gian kinh doanh thì hành vi đó đã được xem là “sử dụng nhằm mục đích thương mại”. Dưới góc độ pháp lý và kinh tế, âm nhạc được sử dụng tại quán cà phê, nhà hàng sẽ đóng vai trò như công cụ nâng cao trải nghiệm khách hàng, kéo dài thời gian lưu trú và gián tiếp thúc đẩy doanh thu. Vì âm nhạc góp phần tạo ra giá trị thương mại cho quán, nên việc phát nhạc bắt buộc phải đi kèm với nghĩa vụ trả tiền bản quyền cho chủ thể quyền SHTT.

ĐÃ THU TỪ LÂU, BIỂU PHÍ DO CHÍNH PHỦ DUYỆT

Một điều ít ai chú ý là khoản tiền thu tác quyền âm nhạc tại các quán cà phê không phải tới ngày 1.7 tới mới thu. Thực tế, chi phí này đã được thu từ lâu bên cạnh các khoản thu tương tự đối với các cơ sở kinh doanh dịch vụ khác như: khách sạn, trung tâm thương mại, cơ sở sức khỏe… Theo báo cáo năm 2023 của Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc VCPMC, thu từ nhà hàng, quán cà phê được 4,3 tỉ đồng; rạp chiếu phim 57 triệu đồng; khách sạn, trung tâm thương mại 4,1 tỉ đồng; siêu thị, nhà khách, cửa hàng 1,2 tỉ đồng; hàng không, phương tiện giao thông 1 tỉ đồng.

LS Phan Vũ Tuấn cho biết quy định hiện hành có công thức tính cụ thể tại Phụ lục II Nghị định 17/2023/NĐ-CP được sửa đổi bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP: số tiền bản quyền chi trả mỗi năm = mức lương cơ sở × hệ số điều chỉnh. Mức phí được tính dựa theo nhiều tiêu chí cụ thể như diện tích, loại hình dịch vụ, phân loại đô thị. Chẳng hạn, TP.Hà Nội và TP.HCM áp dụng 100% khung giá; còn các vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn áp dụng 10% khung giá. Điều này cũng có nghĩa việc thu bản quyền không áp dụng cùng một mức phí cho mọi loại hình kinh doanh.

Theo một chuyên gia SHTT, việc thảo luận về các khoản phí tác quyền xung quanh mốc 1.7 tới là do khoản thu này có thay đổi, cụ thể là theo mốc thay đổi mức lương cơ sở. Nó cũng cho thấy việc siết chặt bản quyền thời gian gần đây có tác động đến nhận thức của nhiều cá nhân, tổ chức. Cũng theo chuyên gia này: “Pháp luật luôn ưu tiên nguyên tắc đàm phán, thỏa thuận. Trường hợp không đạt được thỏa thuận thì theo quy định của Chính phủ. Biểu mức của Chính phủ thường là mức được điều chỉnh để cân bằng lợi ích giữa bên sử dụng và bên chủ sở hữu”. 

Bên cạnh những tranh luận về tính hợp lý của việc thu phí, nhiều cơ sở kinh doanh cũng đặt câu hỏi nếu không thực hiện nghĩa vụ chi trả tiền bản quyền âm nhạc thì sẽ phải chịu những hậu quả pháp lý nào. Theo LS Phan Vũ Tuấn, tùy thuộc vào tính chất và mức độ sai phạm, các cơ sở kinh doanh có thể phải đối mặt với các chế tài nghiêm khắc từ dân sự, hành chính cho đến hình sự.

LS cho biết về mặt dân sự, chủ thể quyền SHTT có thể khởi kiện ra tòa án, buộc cơ sở kinh doanh chấm dứt hành vi xâm phạm, xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại (bao gồm tổn thất tài sản, lợi nhuận giảm sút, chi phí thuê LS). Về mặt hành chính, hành vi không trả tiền bản quyền khi sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình trong hoạt động kinh doanh (nhà hàng, quán cà phê…) còn có thể bị phạt tiền lên đến hàng chục triệu đồng theo quy định tại Nghị định 341/2025/NĐ-CP. Ngoài ra, người vi phạm buộc phải hoàn trả lại số lợi bất hợp pháp đã thu được.

“Trong trường hợp hành vi xâm phạm đến mức nghiêm trọng thì có thể bị xử lý hình sự theo điều 225 bộ luật Hình sự hiện hành. Cụ thể, việc xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan với quy mô thương mại, thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên, hoặc gây thiệt hại từ 100 triệu đồng trở lên có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đến 300 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm. Đối với pháp nhân thương mại phạm tội, mức phạt tiền có thể lên tới 3 tỉ đồng, thậm chí bị đình chỉ hoạt động có thời hạn”, LS Phan Vũ Tuấn phân tích.