Bầu sân khấu âm thầm gánh lỗ

Ông bầu Giỏi Tý của đoàn cải lương Sài Gòn 1 có câu nói vui: “Ai làm chuyện ác rớt xuống địa ngục thì Diêm Vương sẽ nói cho đầu thai làm bầu sân khấu để trả nghiệp”. Thật sự đây là cái nghề nhìn bên ngoài rất “oai” nhưng bên trong nhiều cay đắng.

NSND Thanh Điền từng là trưởng đoàn cải lương Sài Gòn 1, có tiếng là “bầu” giỏi, chuyên dựng những vở đàng hoàng, chất lượng, nhưng cuối cùng phải bán nhà trả nợ rồi trả giấy phép cho Sở Văn hóa – Thông tin khi đó. Ông Giỏi Tý nhận giấy phép năm 1998, hoạt động tưng bừng lúc đầu, đến năm 2010 cũng phải trả giấy phép. Nhìn lại, NSND Bảy Nam là người phụ nữ đầu tiên làm bầu gánh cải lương, bà dựng bảng hiệu Nam Hưng từ những năm 1931 – 1932, cũng hoạt động sôi nổi một thời gian rồi phải giải thể. Bà có tài năng, nhưng cái nghiệp làm bầu hình như không bao giờ trọn vẹn với ai.

Bầu cải lương hiện nay có Hoàng Song Việt, Kim Tử Long, Chí Linh – Vân Hà, Bình Tinh, Gia Bảo, Lê Nguyễn Trường Giang… họ đều đang cố gắng giữ cho cải lương sáng đèn nhưng tất cả đều phải bù lỗ. Trung bình sản xuất mỗi vở tốn 500 triệu – 1 tỉ đồng, mà chỉ diễn 2 – 3 suất, thì dù giá vé từ 500.000 – 800.000 đồng, 1 – 1,5 triệu đồng cũng không kéo nổi. Trong khi đó, muốn diễn thêm suất cũng không được vì khán giả đến sân khấu xem loanh quanh chỉ bấy nhiêu, còn đa phần ở nhà lên mạng xem.

Ông bầu Hoàng Song Việt bày tỏ: “Nhưng không vì thế mà tôi làm ẩu, làm ẩu là có tội với tổ nghiệp. Đã làm thì phải thật tốt, hoành tráng mới thỏa máu nghề. Vốn bỏ ra 1 tỉ đồng thì “quên đi”, chỉ mong doanh thu mỗi suất đủ chi phí là vui rồi”. Hoàng Song Việt chạy sô các nơi, viết tuồng, viết trích đoạn, bài ca cổ… lấy tiền đó “bỏ ống heo” để mỗi năm trút ra sản xuất một tuồng xứng đáng.

Nghệ sĩ Bình Tinh là hậu duệ duy nhất của đoàn Huỳnh Long nên gánh trách nhiệm phục hồi bảng hiệu và lo “nồi cơm” cho gần 100 người gồm nghệ sĩ, vũ đoàn, nhạc công, hậu đài, âm thanh, ánh sáng… Mỗi tháng, cô phải đảm bảo lịch diễn đều đặn 1 hoặc 2 suất để có doanh thu cho anh em, mà thường là lỗ nên phải bù. “Miễn sao anh em nhận đủ lương yên tâm ra về”, Bình Tinh nói và cho biết thêm: “Tôi thường xuyên được mời hát đình, hát sự kiện với thu nhập rất cao, đem về bù cho đoàn cũng thấy vui lòng. Thật tình tôi không định hướng được tương lai, cứ làm được ngày nào hay ngày ấy để lòng không áy náy. Đừng ai nghĩ chúng tôi làm bầu vì tiền. Nếu không thương đồng nghiệp, không yêu nghề thì dễ nản lòng buông xuôi lắm”.

KỊCH NÓI SÁNG ĐÈN MỖI TUẦN NHƯNG CŨNG GIAN NAN

Sân khấu kịch nói có phần xôm tụ hơn cải lương, với nhiều bảng hiệu sáng đèn hằng tuần, nhưng thực tế các ông bà bầu cũng phải âm thầm chịu đựng nhiều khó khăn.

Ông bầu Huỳnh Anh Tuấn của sân khấu IDECAF khẳng định: “Đừng nói làm bầu để có tiền, mà phải nói ngược lại rằng có tiền mới dám làm bầu”. Ông Tuấn có hàng chục căn hộ cho thuê, lấy tiền đó mà sản xuất các vở kịch. Nhiều vở có lãi, nhưng bù cho những vở doanh thu yếu, coi như huề. Còn vở lịch sử thì Huỳnh Anh Tuấn sản xuất hàng loạt, trung bình 1 tỉ đồng mỗi vở, ông nói “quên đi”, đừng nghĩ thu lại vốn. Theo Huỳnh Anh Tuấn, làm bầu ai cũng cân nhắc doanh thu, nhưng đôi khi cái máu nghề đã thắng, việc để lại cho đời những tác phẩm xứng đáng mới là quan trọng.

Ông bà bầu Ái Như – Thành Hội cho biết sân khấu Hoàng Thái Thanh thường phải bù lỗ, nhưng điều không ngờ là… lây lất cũng sáng đèn được mười mấy năm nay. Với Ái Như – Thành Hội, việc lập sân khấu hơn chục năm trước là vì lý tưởng nghệ thuật, cũng để tạo đất diễn cho dàn học trò của mình, nên đến bây giờ dẫu khó khăn mấy vẫn không thay đổi tiêu chí, chất lượng.

Là bà bầu gian nan của sân khấu 5B, NSND Mỹ Uyên chia sẻ thẳng thắn chuyện thế chấp căn nhà để vay ngân hàng mà sản xuất các vở. Rồi chị cũng chạy sô đóng phim, sự kiện, lấy tiền đó bù cho sân khấu. Tuy nhiên, Mỹ Uyên cho biết chị vui “khi dựng được những vở thể nghiệm, những vở chính kịch, giữ cho 5B xứng đáng là một nhà hát mà mọi người từng tin cậy”.

Khó khăn không làm các ông bà bầu sân khấu ngả lòng. Thực tế, chưa có vụ lùm xùm nào giữa bầu và nghệ sĩ về chuyện cát sê. Bầu luôn trả đủ cho nghệ sĩ, ngược lại nghệ sĩ thấy rạp ít khách là tự động bớt cát sê, hoặc miễn luôn, vui vẻ ra về. Ông Giỏi Tý từng làm việc với những ngôi sao như Vũ Linh, Tài Linh, Thanh Thanh Tâm, Ngọc Huyền, Kim Tử Long, Ngọc Sơn, Lý Hải… trong thời mà cát sê của họ khi quay một vở video có giá trị tương đương mấy cây vàng, nay họ vẫn sống rất có tình với sân khấu. Chính cái tình đó đã giữ chân nhau để cùng hợp tác làm cho nghệ thuật thăng hoa.