Cuộc làm việc mới đây giữa UBND TP.Đà Nẵng và đoàn chuyên gia Cơ quan Khảo sát khảo cổ Ấn Độ mở ra những bước tiếp theo trong hành trình phục hồi nhóm đền tháp E-F Thánh địa Mỹ Sơn – vùng kiến trúc từng sản sinh 4 bảo vật quốc gia – hiện đứng trước yêu cầu cấp thiết phải bảo tồn.
Công tác bảo tồn nhóm tháp E-F được thực hiện theo nguyên tắc bảo tồn di sản và hướng tới phát huy giá trị trong thời gian tới ẢNH: S.X
Đến nay, Thánh địa Mỹ Sơn có 6 bảo vật quốc gia được công nhận, trong đó riêng nhóm E-F có 4 bảo vật. Đền E1, một trong những ngôi đền có lịch sử xây dựng sớm nhất của Champa, là nơi phát hiện 3 bảo vật: Mukhalinga, phù điêu Đản sinh Brahma và Đài thờ Mỹ Sơn E1. Ngoài ra, tượng thần Ganesha đứng, một bảo vật quốc gia khác, có nguồn gốc từ đền E5.
Tuy nhiên, theo Ban quản lý (BQL) Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn, nhóm E-F đang là một trong những khu vực có tình trạng bảo tồn đáng lo ngại nhất tại Mỹ Sơn. Sau chiến tranh, nhiều công trình bị sập đổ, biến dạng, nghiêng lún, bị đất đá bao phủ và còn tồn tại nhiều hố bom. Trong đó, công trình F3 đã bị bom phá hủy hoàn toàn, không còn dấu tích.
Không chỉ chịu ảnh hưởng bởi chiến tranh, các kiến trúc tại nhóm E-F còn bị tác động bởi nước mặt, nước ngầm và sự xâm thực của động – thực vật. Theo đánh giá của BQL, nhóm E-F đang ở trong tình trạng kỹ thuật và bảo tồn rất kém, cần được bảo tồn, trùng tu để gìn giữ những giá trị độc đáo, quý hiếm và phát huy giá trị di sản trong thời gian tới.
Công tác khai quật, dọn dẹp và bảo tồn đang được triển khai tại khu vực nhóm tháp E-F thuộc Thánh địa Mỹ Sơn ẢNH: S.X
Vì vậy, dự án bảo tồn, trùng tu nhóm E-F giai đoạn 2025 – 2029 được triển khai với mục tiêu bảo tồn bền vững các phế tích kiến trúc khảo cổ học có nguy cơ sập đổ; bảo tồn hiện vật, các thành phần kiến trúc; xử lý tình trạng xâm thực và từng bước hoàn thiện hạ tầng phục vụ phát huy giá trị di tích. Ngay trong năm 2025, dự án đã hoàn thành khoảng 20% khối lượng công việc. Nhiều hạng mục quan trọng đã được thực hiện như trùng tu tháp cổng F2, cổng E2, nhà dài Mandapa E3; hoàn thành các đoạn tường bao phía tây nhóm F và một phần nhóm E, tường bao phía đông nhóm F; xây dựng hệ thống thoát nước, kè chống xâm thực suối phía bắc nhóm F và các hạng mục kiểm soát nước bề mặt…
Bảo vật quốc gia tượng Ganesha đứng có nguồn gốc từ đền E5 đang được trưng bày tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng ẢNH: HOÀNG SƠN
Bảo vật quốc gia phù điêu Đản sinh Brahma xuất xứ từ đền E1 – Thánh địa Mỹ Sơn ẢNH: HOÀNG SƠN
Tại cuộc làm việc với đoàn chuyên gia Cơ quan Khảo sát khảo cổ Ấn Độ (ASI) do ông Praveen Kumar Attuluri, Trưởng nhóm chuyên gia ASI, làm trưởng đoàn về triển khai dự án bảo tồn, trùng tu nhóm đền tháp E-F giai đoạn 2025 – 2029 vào ngày 10.6 vừa qua, Phó chủ tịch UBND TP.Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi đánh giá dự án bảo tồn nhóm E-F không chỉ mang ý nghĩa về mặt kỹ thuật, bảo tồn di sản mà còn là biểu tượng sinh động cho mối quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa VN và Ấn Độ. Lãnh đạo TP.Đà Nẵng cũng ghi nhận tinh thần làm việc nghiêm túc, chuyên nghiệp của đoàn chuyên gia ASI và BQL Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn, đồng thời khẳng định TP sẽ tiếp tục đồng hành, tạo mọi điều kiện thuận lợi để các chuyên gia hoàn thành nhiệm vụ.
Sự hỗ trợ của chuyên gia Ấn Độ góp phần nâng cao năng lực và đào tạo đội ngũ làm công tác bảo tồn di sản Mỹ Sơn ẢNH: S.X
Theo báo cáo của đoàn chuyên gia ASI và BQL, dự án được Chính phủ Ấn Độ tài trợ với tổng kinh phí khoảng 115 tỉ đồng. Một điểm đáng chú ý của dự án là bên cạnh mục tiêu bảo tồn, các hoạt động phát huy giá trị di sản cũng được đặt ra. Theo kế hoạch, trong năm 2026, khu vực phía tây nhóm E-F sẽ mở cửa đón khách tham quan, đồng thời tạo điều kiện để học sinh, sinh viên tiếp cận trực tiếp các hoạt động bảo tồn, trùng tu tại di tích.
Hành trình 6 năm hồi sinh nhóm tháp K, H và A
Dự án hợp tác bảo tồn giữa Chính phủ VN và Chính phủ Ấn Độ tại Mỹ Sơn được triển khai qua 2 giai đoạn. Giai đoạn 1 (2017 – 2022) tập trung bảo tồn các nhóm tháp K, H và A; giai đoạn 2 (2025 – 2029) tiếp tục trùng tu nhóm đền tháp E-F.
Trong 6 năm đầu hợp tác, các chuyên gia Ấn Độ và VN đã từng bước tiếp cận từ tháp K quy mô nhỏ đến nhóm H và quần thể kiến trúc lớn A. Quá trình trùng tu tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc khảo cổ học, ưu tiên bảo tồn tối đa yếu tố gốc, sử dụng vật liệu có độ tương thích cao như gạch, đá cũ cùng các chất kết dính truyền thống.
Dự án đã giúp phục hồi nhiều kiến trúc quan trọng, phát hiện 734 hiện vật phục vụ nghiên cứu, trưng bày văn hóa Chăm. Đặc biệt, quá trình khai quật, tu bổ đền A10 đã tái phát hiện và sắp xếp lại đài thờ sa thạch với bộ Linga – Yoni liền khối lớn nhất còn nguyên vẹn của nghệ thuật điêu khắc Champa từng được tìm thấy, sau đó được công nhận là bảo vật quốc gia.
Thành quả giai đoạn 2017 – 2022 được Cục Di sản văn hóa và Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia đánh giá cao, tạo nền tảng để VN và Ấn Độ tiếp tục bước vào hành trình phục hồi nhóm đền tháp E-F – một trong những không gian kiến trúc quan trọng nhất của Thánh địa Mỹ Sơn.
Nguồn: thanhnien.vn
