Chiến lược dịch chuyển thị trường của doanh nghiệp thuỷ sản

“Con số này là thành quả của mồ hôi, công sức của toàn ngành. Là nỗ lực của hàng nghìn doanh nghiệp, cơ sở nuôi trồng, khai thác, chế biến. Là sự bền bỉ của hàng trăm nghìn người lao động trong chuỗi. Và là sự quan tâm, định hướng, đồng hành của các cơ quan quản lý nhà nước, của địa phương, đối tác trong và ngoài nước”, ông Đỗ Ngọc Tài, Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản (VASEP) nhận định.

Trong đó, tôm tiếp tục là trụ cột xuất khẩu với 4,6 tỷ USD, tăng 19%, chiếm 41% tổng kim ngạch. Cá tra đạt 2,2 tỷ USD, tăng 7,5%, duy trì vai trò chiến lược trong cơ cấu sản phẩm xuất khẩu. Nhiều nhóm hàng ghi nhận tăng trưởng tích cực, gồm mực – bạch tuộc 758,7 triệu USD (+15,5%), nhuyễn thể có vỏ 263,2 triệu USD (+20,6%), cua, ghẹ & giáp xác khác 384,9 triệu USD (+18,7%); nhóm cá các loại khác 2,1 tỷ USD (+10,9%). Ở chiều ngược lại, cá ngừ đạt 924,3 triệu USD (-6,5%), phản ánh một số khó khăn về nguồn nguyên liệu và yêu cầu tuân thủ đối với nhóm sản phẩm khai thác.

Về thị trường, khối CPTPP tiếp tục là cụm thị trường lớn nhất với 3 tỷ USD (+20,8%). Nếu xét theo thị trường đơn lẻ, Trung Quốc & Hồng Kông dẫn đầu với 2,4 tỷ USD (+28,5%), tiếp theo là Hoa Kỳ 1,9 tỷ USD (+4,9%), Nhật Bản 1,7 tỷ USD (+10,8%), EU 1,1 tỷ USD (+12,1%), Hàn Quốc 864,0 triệu USD (+7,2%).

Các con số cho thấy năng lực đa dạng hóa thị trường và sự linh hoạt trong chiến lược sản phẩm, thời điểm xuất hàng của doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời phản ánh đóng góp thiết thực của các hiệp định thương mại tự do trong việc mở rộng không gian thị trường.

Đặc biệt, năm 2025 cũng là năm khẳng định vị thế của các doanh nghiệp lớn. Top 10 doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu đã đóng góp đáng kể vào tổng kim ngạch toàn ngành, với những cái tên quen thuộc trong ngành tôm và cá tra.

Dẫn đầu danh sách là STAPIMEX với kim ngạch 309,8 triệu USD, theo sau là “vua tôm” Minh Phú (tổng hai pháp nhân tại Cà Mau và Hậu Giang đạt trên 542 triệu USD). Vĩnh Hoàn tiếp tục giữ vững vị thế số 1 trong ngành cá tra với 249,0 triệu USD. Sự xuất hiện của các tên tuổi như Phát Lợi, An Hải hay Tài Kim Anh trong Top 10 cho thấy sự vươn lên mạnh mẽ của các doanh nghiệp tập trung vào phân khúc sản phẩm chế biến sâu và thị trường Trung Quốc.

Sự thành công của các doanh nghiệp trong năm 2025 đến từ việc tận dụng tốt các FTA và sự dịch chuyển thị trường kịp thời. Khi thị trường Hoa Kỳ gặp khó khăn về thuế đối ứng (áp dụng từ tháng 8/2025), các doanh nghiệp đã nhanh chóng đẩy mạnh sang khối CPTPP (đạt trên 3 tỷ USD) và Trung Quốc (đạt 2,4 tỷ USD).

Tuy nhiên, nhìn vào kết quả Quý IV/2025, áp lực từ các rào cản kỹ thuật như thẻ vàng IUU và quy định bảo vệ động vật biển (MMPA) đang hiện hữu rõ rệt lên nhóm hàng hải sản khai thác. Việc duy trì đà tăng trưởng trong năm 2026 sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng minh bạch hóa chuỗi cung ứng và tối ưu hóa chi phí sản xuất của cộng đồng doanh nghiệp trước những biến động khó lường của chính sách thương mại quốc tế.

Chuyên gia nhận định, năm 2026, ngành thủy sản sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức và rào cản thị trường như chính sách thuế đối ứng, thuế Chống bán phá giá tôm, quy định MMPA từ Hoa Kỳ và thẻ vàng IUU của EU cùng sự gia tăng cạnh tranh từ các nước xuất khẩu khác…

Ông Đỗ Ngọc Tài, Chủ tịch VASEP nhấn mạnh với các doanh nghiệp về ba hướng đi lớn cho ngành trong năm 2026. Thứ nhất, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thứ hai, thúc đẩy ngành phát triển theo hướng xanh – minh bạch – có trách nhiệm, đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số, và tuân thủ các quy định trong và ngoài nước.

Thứ ba, phối hợp với Chính phủ và các địa phương trong các nỗ lực phát triển bền vững, sinh kế và các chương trình hỗ trợ cộng đồng, hướng tới một ngành thủy sản Việt Nam chuyên nghiệp hơn, hiệu quả hơn và có sức chống chịu tốt hơn trước biến động thị trường.