Doanh nghiệp điều chịu “sức ép kép” từ xung đột Trung Đông

Ngành điều là một trong những ngành hàng nông sản đang bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi Trung Đông là một thị trường lớn trong hoạt động xuất khẩu hạt điều Việt Nam.

Ông Lê Bá Anh, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông tin, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang khu vực Trung Đông dao động khoảng 1,4 – 1,5 tỷ USD mỗi năm. Trong đó, xuất khẩu hạt điều sang thị trường này khoảng 490 triệu USD năm 2025.

Đặc biệt, theo ông Bạch Khánh Nhựt, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), năm 2025, Trung Đông nằm trong Top 3 thị trường lớn nhất của hạt điều Việt Nam, đứng sau Trung Quốc và Mỹ.

Xung đột Trung Đông đã sớm tác động tới nhiều doanh nghiệp xuất khẩu điều và cả ngành điều. Nhiều lô hàng hạt điều đang trên đường vận chuyển tới Trung Đông, đang buộc phải tạm dừng lại ở một điểm an toàn nào đó do đường vào các cảng ở Trung Đông bị phong tỏa hoặc đang quá nguy hiểm.

Có những hãng tàu áp dụng quyền “trả hàng tại cảng an toàn” – điều rất hiếm khi xảy ra của ngành vận tải biển thế giới, khiến một số doanh nghiệp nhập khẩu hạt điều ở Trung Đông, do đang bị thiếu hụt nguồn hàng, đã sẵn sàng trả phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho hãng tàu để hãng cho tàu tiếp tục hành trình, nhưng bị từ chối.

Việc các lô hàng trên đường vận chuyển tới Trung Đông phải tạm dừng giữa hành trình để tránh rủi ro chiến sự, đang dẫn tới chi phí cho lô hàng bị tăng lên, trong khi doanh nghiệp xuất khẩu luôn ở trong tình trạng hồi hộp vì không biết đến bao giờ lô hàng mới có thể tới tay người mua để lấy được tiền về, sau khi nhận hàng, nhà nhập khẩu mới thanh toán toàn bộ giá trị lô hàng cho nhà xuất khẩu.

Việc chậm được thanh toán do nguyên nhân bất khả kháng cũng ảnh hưởng tới khả năng quay vòng vốn của doanh nghiệp ngành điều.

Khó khăn tăng lên khi xuất khẩu hạt điều sang các thị trường khác như Mỹ hay Trung Quốc cũng đang bị ảnh hưởng do tình hình xung đột Trung Đông không biết còn kéo dài đến khi nào, nên người tiêu dùng ở nhiều thị trường đang có xu hướng kiểm soát chặt chẽ hơn trong chi tiêu. Vì vậy, nhiều nhà nhập khẩu nhân điều thay vì sẵn sàng mua gối đầu như trước đây, giờ chỉ mua vừa đủ bán, dẫn tới việc sụt giảm đơn hàng với các nhà xuất khẩu hạt điều Việt Nam.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang khu vực Trung Đông đạt khoảng 1,74 tỷ USD. Do đó, dự báo, trường hợp xung đột Trung Đông kéo dài khoảng một tháng, kim ngạch xuất khẩu có thể giảm khoảng 1 tỷ USD.

Nếu xung đột kéo dài ba tháng, mức giảm có thể lên tới 3 tỷ-3,5 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu sang Trung Đông có thể giảm khoảng 500 triệu USD-600 triệu USD, sang châu Âu giảm khoảng 1,5 tỷ USD-1,6 tỷ USD và sang Bắc Phi giảm khoảng 200 triệu USD-250 triệu USD.