Đối sánh điểm thi tốt nghiệp THPT 5 năm: Môn toán phân hóa vùng miền rõ rệt

ĐIỂM TRUNG BÌNH MÔN TOÁN TOÀN QUỐC CHƯA ĐẠT 7

Toán là môn học khó, có tính cạnh tranh cao vì vừa là môn bắt buộc trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, vừa giữ vai trò trụ cột trong nhiều tổ hợp xét tuyển ĐH. Không chỉ rèn luyện tư duy logic và năng lực toán học, toán còn là môn công cụ của giáo dục STEM, nền tảng để học tập các môn khoa học khác.

Những năm qua, việc dạy và học toán luôn được đầu tư mạnh trong quá trình đổi mới giáo dục; tuy nhiên kết quả thi chưa đáp ứng kỳ vọng. Giai đoạn 2021 – 2025, điểm trung bình môn toán toàn quốc không năm nào đạt 7 điểm: năm 2021 là 6,61; 2022 là 6,47; 2023 giảm còn 6,25; 2024 đạt 6,45 và 2025 giảm sâu xuống 4,78 điểm – mức thấp nhất. Nguyên nhân chính là đề thi năm 2025 có độ khó cao hơn, bổ sung các dạng câu hỏi đúng/sai và trả lời ngắn, tăng cường yêu cầu vận dụng kiến thức vào thực tiễn, buộc học sinh (HS) phải có năng lực thực chất thay vì làm bài theo lối may rủi.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Kết quả đối sánh 63 tỉnh, thành (cũ) cho thấy chất lượng môn toán phân hóa vùng miền rất rõ rệt. Các địa phương có truyền thống giáo dục mạnh như Nam Định, Bình Dương, TP.HCM, Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng… thường nằm trong nhóm dẫn đầu; trong khi nhiều địa phương miền núi, vùng khó khăn ở nhóm cuối. Riêng năm 2025, chỉ 11 địa phương có điểm trung bình trên 5 (17,5%), còn lại 52 địa phương dưới 5 điểm, trong đó 7 địa phương dưới 4 điểm. Đối sánh theo điểm bình quân 5 năm, các địa phương được chia thành 3 nhóm: từ 6,5 điểm trở lên; từ 6 đến dưới 6,5; và dưới 6 điểm.

NHÓM DẪN ĐẦU CÓ ĐIỂM BÌNH QUÂN 5 NĂM 6,5 TRỞ LÊN

Nhóm này có 9 địa phương, vùng đồng bằng (ĐB) sông Hồng có 7 và Đông Nam bộ có 2. Theo đó, Nam Định dẫn đầu trong 5 năm, điểm bình quân 5 năm đạt 6,972 điểm, kế đến là Bình Dương (6,767), TP.HCM (6,676), Vĩnh Phúc (6,605), Hà Nam (6,590), Thái Bình (6,574), Ninh Bình (6,572), Bắc Ninh (6,549) và Hải Phòng (6,505).

Các địa phương này thường xuyên nằm trong top 10 giai đoạn 2021 – 2025, chứng tỏ rằng toán học không thể là kết quả ngắn hạn mà ghi nhận sự đầu tư bền bỉ từ giải pháp, đội ngũ giáo viên (GV) đến cách tổ chức dạy học ở cả bậc THCS và THPT.

Đáng chú ý nhiều tỉnh không phải trung tâm kinh tế lớn nhưng duy trì vị trí cao, nhờ coi trọng dạy học toán như một năng lực nền tảng của giáo dục phổ thông (GDPT) và nâng chất lượng đều giữa các trường. HS được rèn tư duy logic, khả năng đọc – hiểu đề nhiều thông tin và cách giải toán nhanh, chắc chắn, mạch lạc chứ không trả lời theo mẹo hay suy đoán.

Trong khi đó, nhóm địa phương xếp hạng từ 10 – 35 phản ánh đúng mặt bằng toán học của cả nước. Nhóm này phân bố rộng, trong đó vùng ĐB sông Cửu Long (ĐBSCL, 8 địa phương); Nam Trung bộ và Tây nguyên có 6; ĐB sông Hồng, Bắc Trung bộ và Đông Nam bộ, mỗi nơi 3; Trung du và miền núi phía bắc có 2.

Đây không phải vấn đề chất lượng đơn thuần, mà là bài toán quản trị giáo dục đại trà trong bối cảnh HS có nhiều lựa chọn định hướng nghề nghiệp, toán không còn là môn đầu tư chiến lược của mọi đối tượng.

Nhóm xếp cuối gồm 29 địa phương, chủ yếu thuộc miền núi phía bắc, Tây nguyên và một số tỉnh miền Trung. Các địa phương này gặp nhiều hạn chế về điều kiện KT-XH, đội ngũ GV và đặc biệt là nền tảng ngôn ngữ học thuật của HS. Khi HS còn khó khăn trong việc đọc – hiểu đề toán, các yêu cầu tư duy bậc cao dễ trở thành rào cản lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả làm bài. Vì vậy, cần có giải pháp dài hạn nhằm bồi dưỡng GV và tăng cường hỗ trợ HS xây dựng nền tảng tiếng Việt học thuật ngay từ bậc THCS.

MIỀN BẮC, MIỀN TRUNG TĂNG HẠNG, MIỀN TÂY GIẢM HẠNG NĂM 2025

Năm 2025, đề thi môn toán có sự thay đổi lớn theo hướng khó hơn và đánh giá năng lực thực chất, yêu cầu HS vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề gắn với thực tiễn. Trong bối cảnh đó, những địa phương chủ động đổi mới dạy học, kiểm tra và đánh giá đã giúp HS thích ứng nhanh với yêu cầu mới. Ngược lại, các địa phương chậm đổi mới, còn nặng luyện đề mẫu, khiến HS gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận đề thi theo định hướng năng lực.

Kết quả thi năm 2025 phản ánh rõ sự khác biệt này. Nhiều địa phương phía bắc và miền Trung tăng hạng mạnh so với năm 2024, tiêu biểu như Quảng Ngãi (tăng 12 bậc), Nghệ An (11), Khánh Hòa (10), Bắc Giang và Quảng Nam (9), Quảng Trị và Quảng Ninh (8), cùng Hà Nội, Hưng Yên, Huế, Hà Tĩnh, Phú Thọ, Đồng Nai, Thanh Hóa và Đắk Lắk (tăng 7 bậc).

Trái lại, ĐBSCL ghi nhận 10 địa phương giảm hạng, trong đó Vĩnh Long giảm 25 bậc, An Giang giảm 17, Đồng Tháp giảm 15, Bạc Liêu giảm 11, Cần Thơ và Bến Tre giảm 9 bậc. Thực tế này cho thấy mô hình dạy học toán hiện nay ở khu vực này cần được cải tiến kịp thời, phù hợp hơn với yêu cầu đánh giá năng lực.

NHỮNG BÀI HỌC LỚN TỪ ĐỐI SÁNH 5 NĂM

Thứ nhất, môn toán phản ánh rõ độ bền của hệ thống giáo dục địa phương. Những tỉnh, thành có thứ hạng cao nhiều năm liền không nhờ vài khóa HS nổi trội, mà bởi duy trì được nền tảng dạy học toán đổi mới theo yêu cầu phát triển năng lực.

Thứ hai, sự thay đổi đề thi là phép thử trực diện với cách dạy học. Khi đề toán chuyển sang đánh giá năng lực vận dụng và lập luận, những nơi dạy học thiên về luyện dạng, mẹo giải nhanh sẽ hụt hơi. Sự sụt giảm điểm năm 2025 vì thế không chỉ mang tính nhất thời, mà bộc lộ rõ khoảng cách giữa “dạy để thi” và “dạy để hiểu”.

Thứ ba, toán học bộc lộ rõ sự phân hóa vùng miền. Với các tỉnh miền núi, vùng khó khăn, hạn chế không chỉ nằm ở điều kiện học tập, mà còn ở nền tảng ngôn ngữ học thuật, đội ngũ GV khiến việc tiếp cận đề toán mới trở thành thách thức lớn.

Thứ tư, đô thị lớn không mặc nhiên có lợi thế tuyệt đối. Quy mô thí sinh đông và mức độ phân hóa nội – ngoại thành cao khiến điểm trung bình và thứ hạng của các đô thị dễ dao động, đặt ra yêu cầu quản trị chất lượng toán học trong mặt bằng chung.

Thứ năm, môn toán năm 2025 cho thấy phân hóa HS rất mạnh. Mặc dù điểm trung bình năm 2025 đạt 4,78 nhưng có tới 513 điểm 10, trong khi năm 2024 điểm trung bình 6,45 nhưng không có điểm 10 nào. Khi đề thi ngày càng đòi hỏi tư duy, HS không còn có thể trông chờ vào các dạng quen thuộc để đạt điểm khá.

Cuối cùng, đối sánh 5 năm cho thấy toán học cần đầu tư bài bản, dài hơi. Những địa phương đi lên bền vững đều có điểm chung là đầu tư cho GV, coi trọng nền tảng từ bậc dưới và không chạy theo thành tích ngắn hạn.