Khi nào chia sẻ bài báo lên mạng xã hội, bị phạt đến 30 triệu đồng?

Theo điểm d khoản 1 điều 95 Nghị định 174, đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để “cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí… mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ, hoặc chưa được phép lưu hành, hoặc đã có quyết định cấm lưu hành, hoặc tịch thu”, sẽ bị phạt từ 20 – 30 triệu đồng. Biện pháp khắc phục hậu quả là buộc gỡ bỏ thông tin. Nghị định này có hiệu lực từ 1.7.

Khi nào cung cấp, chia sẻ bài báo là phạm luật?

Vậy việc cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí như thế nào mới bị xem là vi phạm quy định trên? Trao đổi với Báo Thanh Niên, luật sư – tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Vinh, Công ty luật TNJ, nguyên thẩm phán TAND tối cao, phân tích điểm d khoản 1 điều 95 Nghị định 174 không phải cấm người dân tiếp cận, hay lan tỏa thông tin báo chí chính thống, mà chủ yếu nhắm đến hành vi sử dụng trái phép tác phẩm báo chí trên mạng xã hội.

ẢNH: NGÂN NGA

Cần phải hiểu đối tượng được bảo vệ là “tác phẩm báo chí”, tức là các sản phẩm được pháp luật sở hữu trí tuệ bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan. Hành vi vi phạm là “cung cấp, chia sẻ” mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ.

“Nghĩa là việc đăng tải lại nội dung báo chí lên mạng xã hội dưới dạng sao chép nguyên bài, chụp màn hình toàn bộ bài viết, cắt ghép video, đọc lại nội dung để kiếm tiền, “xào nấu” thành sản phẩm khác, nhưng thực chất khai thác trái phép chất xám của cơ quan báo chí”, luật sư Kim Vinh nhấn mạnh.

Theo luật Sở hữu trí tuệ, cơ quan báo chí và tác giả có quyền tài sản đối với tác phẩm do mình sáng tạo. Việc sao chép, phân phối, truyền đạt tác phẩm đến công chúng trên môi trường số về nguyên tắc phải được sự cho phép của chủ thể, trừ các trường hợp ngoại lệ luật định như: trích dẫn hợp lý để bình luận, nghiên cứu, giảng dạy hoặc đưa tin có dẫn nguồn phù hợp.

ẢNH: T.N

“Không phải mọi hành vi chia sẻ thông tin báo chí đều bị xử phạt. Điều mà Nghị định 174 hướng tới là hành vi khai thác lại nội dung báo chí một cách trái phép, có tính thay thế nguồn gốc ban đầu, hoặc gây thiệt hại cho chủ thể sở hữu quyền tác giả”, luật sư Kim Vinh phân tích.

Thực tế hiện nay cho thấy nhiều trang mạng xã hội, fanpage hoặc kênh nội dung đã sao chép gần như toàn bộ sản phẩm báo chí để câu view, kiếm quảng cáo hoặc xây dựng lượng người theo dõi. Có trường hợp chỉ vài phút sau khi báo đăng bài, nội dung đã bị “copy” hàng loạt lên các nền tảng khác, khiến độc giả không còn nhu cầu truy cập báo gốc.

Điều này gây thiệt hại rất lớn cho cơ quan báo chí vì doanh thu quảng cáo, lượng truy cập và giá trị thương mại của báo chí điện tử phụ thuộc đáng kể vào độc giả trực tiếp. Trong khi để tạo ra một tác phẩm báo chí chất lượng, cơ quan báo chí phải đầu tư nhân lực, thời gian, chi phí tác nghiệp và trách nhiệm nghề nghiệp.

“Quy định tại điều 95 Nghị định 174 có ý nghĩa như một công cụ pháp lý bổ sung để bảo vệ quyền tác giả báo chí trên không gian mạng. Từ đó góp phần lập lại trật tự trong môi trường nội dung số, hạn chế tình trạng ăn cắp chất xám đang diễn ra phổ biến”, luật sư Kim Vinh chia sẻ.

Cách chia sẻ bài báo để không bị phạt

Theo luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài thương mại luật gia Việt Nam, quy định trên hỗ trợ rất nhiều cho việc bảo vệ sản phẩm trí tuệ của các cơ quan báo chí. Nó giúp tạo ra hành lang pháp lý để ngăn chặn việc các cá nhân, hội nhóm chụp màn hình, hoặc sao chép nguyên văn để “trục lợi trên công sức của người khác”.

ẢNH: NGÂN NGA

“Khi hành vi vi phạm bị xử phạt và buộc gỡ bỏ, độc giả sẽ quay lại tiếp cận thông tin tại trang web chính thống, giúp cơ quan báo chí duy trì lượt xem và doanh thu quảng cáo để tái đầu tư”, luật sư Hậu phân tích.

Cũng theo luật sư Hậu, nếu người nào sử dụng tính năng “chia sẻ” hoặc dán đường link dẫn trực tiếp về bài viết gốc của cơ quan báo chí thì không bị coi là hành vi cung cấp, chia sẻ trái phép tác phẩm báo chí.

Người chia sẻ trong trường hợp này đóng vai trò là người dẫn đường hướng dẫn người xem đến các bài viết chính gốc. Đây là hành vi hỗ trợ cho chính chủ sở hữu của bài viết, không phải là hành vi vi phạm pháp luật.

Ngoài ra, hiện nay việc các trang báo cho phép người dùng được chia sẻ bài viết qua nút share Facebook, Zalo cũng là một hình thức xác nhận rằng trang báo đồng ý cho phép độc giả truyền tải thông tin bài viết đến những người khác.

ẢNH: NGÂN NGA

Luật sư Đặng Thị Thúy Huyền, Công ty luật TNHH HPL và cộng sự phân tích thêm: “Việc bảo vệ bản quyền báo chí và lan tỏa thông tin chính thống không hề mâu thuẫn với nhau, nếu mỗi người dùng mạng xã hội có ý thức sử dụng nội dung đúng cách”.

Thay vì sao chép nguyên bài báo, video, hình ảnh lên mạng xã hội, người dùng nên ưu tiên chia sẻ đường link từ nguồn báo chính thống, hoặc trích dẫn thông tin trong phạm vi hợp lý và ghi rõ nguồn. Cách chia sẻ này vừa giúp thông tin hữu ích được lan tỏa rộng rãi đến cộng đồng, vừa bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ, lượt truy cập và quyền khai thác nội dung của cơ quan báo chí.

“Khi cả người dùng và các nền tảng mạng xã hội cùng tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, sẽ góp phần xây dựng môi trường thông tin số lành mạnh. Các thông tin chính thống vẫn được lan tỏa hiệu quả nhưng không làm ảnh hưởng đến quyền lợi của cơ quan báo chí và người sáng tạo nội dung”, luật sư Huyền chia sẻ.