Nhà thờ Cam Ly – Khi Chúa và Yàng cùng chung một mái nhà

Thiết đồ kiến trúc nhà thờ do linh mục Jean Kermarrec phác thảo, đặt nền móng cho một biểu tượng kiến trúc độc đáo của cao nguyên Đà Lạt, vừa hiện đại, vừa thấm đẫm hơi thở bản địa.

LẤY CẢM HỨNG TỪ NHÀ RÔNG TÂY NGUYÊN

Nhà thờ Cam Ly mang dáng dấp kiến trúc được lấy cảm hứng từ những ngôi nhà rông của đồng bào Tây nguyên, với kết cấu vươn cao, khỏe khoắn và gần gũi thiên nhiên. Công trình được xây dựng theo trường phái kiến trúc thô mộc (Brutalism), một xu hướng kiến trúc đề cao sự giản dị, trung thực trong vật liệu và hình khối, tạo nên vẻ đẹp mộc mạc mà mạnh mẽ.

Thoạt trông từ xa, nhà thờ Cam Ly nhìn giống như lưỡi búa khổng lồ nằm vắt ngang trời. Điều này gợi lên hình ảnh dụng cụ lao động, vũ khí thô sơ gắn liền với đời sống sinh hoạt của đồng bào các dân tộc Tây nguyên.

Theo cuốn Lịch sử Giáo phận Đà Lạt (in năm 1991), nhà thờ Cam Ly do cha Boutary, thuộc Hội thừa sai Paris, cùng với nhà thầu Nguyễn Thanh Hồ xây cất để phục vụ giáo dân dân tộc. Công cuộc xây dựng kéo dài từ năm 1961 – 1968. Ngôi nhà có kiến trúc kiểu nhà rông với 2 mái dốc đứng (cao khoảng 17 m), được lợp bằng 80.000 viên ngói thẳng, nặng trên 90 tấn…

Để lợp được mái nhà có độ dốc lớn như vậy, những người thợ đã đục lỗ vào gờ móc 80.000 viên ngói phẳng để luồn dây kẽm rồi buộc chặt ngói vào litô. Kết cấu chịu lực chính của nhà thờ là hệ khung cột bê tông cốt thép từ chân móng lên cao để đỡ hệ giàn kèo gỗ được ghép nâng giàn mái ngói rất ấn tượng.

Tường quanh nhà thờ được xây bằng đá dày 40 cm, cao 2 m. Phía trên tường đá là những khung kính hình vuông nối tiếp chạy dọc 2 bên được lắp ghép bởi những tấm kính hình tam giác với 4 màu chủ đạo đỏ, vàng, xanh lá cây và xanh dương, tạo nên kiến trúc lạ mắt và độc đáo. Người ta quan niệm hình tam giác tượng trưng cho Yàng – đấng tối cao của đồng bào, cũng là Chúa Giêsu; hình vuông thể hiện trái đất là trung tâm vũ trụ.

BIỂU TƯỢNG GIAO HÒA GIỮA ĐẠO VÀ ĐỜI

Ở nơi tiền đường, hai bên cửa chính nhà thờ Cam Ly nổi bật hình khắc 2 linh thú vốn được đồng bào dân tộc bản địa tôn sùng, như những “vị thần hộ mệnh” lặng lẽ trấn giữ ngôi nhà chung. Theo quan niệm của người dân Tây nguyên, con hổ, biểu tượng của sức mạnh và quyền uy núi rừng, hiện diện để canh giữ, bảo vệ sự bình an; còn phượng hoàng tượng trưng cho sự tinh khôn, khả năng báo tin từ xa, kết nối con người với những điều thiêng liêng.

Bước vào bên trong nhà thờ, có thể cảm nhận một không gian ấm cúng với tông màu sậm. Lòng nhà thờ có diện tích 324 m². Lối đi giữa nhà thờ từ cửa chính lên cung thánh được lát bằng đá mộc mạc. Mái ngói được nâng giữ bởi hàng ngàn thanh gỗ đan xen chắc chắn.

Cung thánh trang trí đơn giản, phía trên với 3 ngôi sao 8 cánh (hoa văn đặc trưng của đồng bào dân tộc Tây nguyên) tượng trưng cho sao Hỏa, sao Kim, sao Mộc và 7 khung hình tứ giác được sắp đặt ngẫu nhiên tượng trưng cho các thiên thể trong vũ trụ. Bàn thờ tâm điểm của nhà thờ có kích thước (3,9 x 0,9 m) làm bằng gỗ một cây thông nguyên khối lấy từ đỉnh núi Lang Biang và được phơi khô 15 năm trước khi xây dựng công trình.

Điểm đặc biệt, dưới chân thánh giá treo 3 đầu trâu, con vật gần gũi với đời sống thường ngày của đồng bào dân tộc Tây nguyên. Con trâu cung cấp sức kéo trong sản xuất và là linh vật tế lễ Yàng khi được mùa hoặc để thể hiện lòng sùng kính của người dân tộc.

Nhà thờ sơn cước Cam Ly đã trải qua gần 60 năm tồn tại nhưng vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ cùng kiến trúc độc đáo. Không chỉ là điểm tựa tinh thần của cộng đồng giáo dân, nơi đây còn trở thành điểm đến hấp dẫn giữa cao nguyên Lâm Viên.