Nhà Trắng dưới học thuyết Monroe và chủ nghĩa trọng thương

Học thuyết Monroe kiểu mới

Cũng tại khu vực Mỹ La tinh và vùng Caribe (LAC), sau khi đưa quân bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, Tổng thống Trump nhắc nhở chính quyền Colombia lẫn Mexico.

Cụ thể, trả lời trên chương trình Fox & Friends Weekend ngày 3.1, ông Trump cho rằng đồng minh của Washington ở khu vực là Mexico cần nhìn thấy trường hợp Venezuela để tăng cường hợp tác với Mỹ trong việc chống tội phạm ma túy. Không những vậy, trả lời truyền thông, ông Trump cảnh báo Tổng thống Colombia Gustavo Petro cần cẩn thận sau khi Mỹ bắt giữ ông Maduro. Đó là chưa kể việc thời gian qua, Mỹ cũng liên tục gây sức ép, tăng thuế nhằm vào Brazil khi tòa án nước này tuyên án tù đối với cựu Tổng thống Brazil Jair Bolsonaro – người thuộc phái hữu khuynh giống ông Trump.

Như vậy, Mỹ đang tăng cường củng cố ảnh hưởng ở LAC. Đây chính là điều mà Washington nhấn mạnh trong Chiến lược an ninh quốc gia (NSS) 2025 được công bố hồi cuối năm ngoái. Trong đó, Mỹ nhấn mạnh “Hệ thức Trump của Học thuyết Monroe”. Là Tổng thống thứ 5 của Mỹ (nhiệm kỳ 1817 – 1825), ông James Monroe (1758 – 1831) có quan điểm củng cố khu vực Tây bán cầu – tức khu vực châu Mỹ.

NSS 2025 của Nhà Trắng đã khẳng định: “Sau nhiều năm bị lãng quên, Mỹ sẽ tái khẳng định và thực thi Học thuyết Monroe để khôi phục ưu thế vượt trội của Mỹ ở Tây bán cầu, đồng thời để bảo vệ quê hương và khả năng tiếp cận các khu vực địa lý quan trọng của Mỹ trên khắp khu vực. Chúng ta sẽ không để các đối thủ bên ngoài bố trí lực lượng hoặc xây dựng các khả năng đe dọa khác hoặc sở hữu hoặc kiểm soát các tài sản quan trọng về mặt chiến lược ở Tây bán cầu của chúng ta. “Hệ thức Trump đối với Học thuyết Monroe là một sự khôi phục mạnh mẽ và hợp lý đối với quyền lực và các ưu tiên của Mỹ, phù hợp với lợi ích an ninh của Mỹ”.

Ở đây, có một sự thay đổi quan trọng giữa Học thuyết Monroe gốc với Học thuyết Monroe dưới thời Tổng thống Trump. Đó là nếu như học thuyết gốc chủ yếu ngăn chặn châu Âu can dự vào LAC, thì với Tổng thống Trump giờ đây là kiểm soát LAC.

Chính vì thế, tuyên bố muốn “mua lại” Greenland giờ đây của Tổng thống Trump có thể được thực thi bằng hành động cụ thể, bởi vùng đất này được xem là một mũi ở châu Âu tiếp giáp với châu Mỹ trên biển.

Sự quay lại của chủ nghĩa trọng thương

Song hành trong “Hệ thức Trump của Học thuyết Monroe”, Washington dưới thời Tổng thống Trump đã thể hiện sự quay lại chủ nghĩa trọng thương vốn phổ biến ở phương Tây cách đây vài thế kỷ.

Khác với chủ nghĩa tự do được khởi xướng bởi nhà kinh tế học Adam Smith (1723 – 1790) vốn theo xu hướng thúc đẩy phát triển bằng lợi thế cạnh tranh và tăng cường chuyên môn hóa, chủ nghĩa trọng thương tập trung đẩy mạnh xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu. Ngay từ đầu nhiệm kỳ đến nay, Tổng thống Trump đã không ngừng theo đuổi xu hướng này khi tích cực sử dụng các biện pháp thuế quan nhằm vào các nước khác. Vị chủ nhân Nhà Trắng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đất nước nên tự cung tự cấp và tập trung vào xuất khẩu nhiều hơn là nhập khẩu. Với ông Trump, sản phẩm mà người Mỹ dùng phải là “Made in America” (được sản xuất tại Mỹ). Ngay trong NSS 2025, Mỹ cũng đã gắn liền chủ nghĩa quốc gia dân tộc với thương mại – một bản sắc đặc trưng của chủ nghĩa trọng thương.

Tất nhiên, Mỹ không chỉ áp dụng chính sách thuế với các nước khu vực Mỹ La tinh và vùng Caribe, mà còn thực thi với gần như toàn bộ các nền kinh tế trên thế giới. Thậm chí, các đồng minh lâu năm của Washington như Nhật Bản và Hàn Quốc phải chấp nhận những thỏa thuận mà trong đó đầu tư hàng trăm tỉ USD vào Mỹ.

Trong khi đó, việc theo đuổi chủ nghĩa trọng thương của Mỹ dưới thời ông Trump có thể gặp thách thức bởi một “bậc thầy” về chủ nghĩa trọng thương trong suốt vài thập niên qua. Đó là Trung Quốc.

Kể từ đầu những năm 2000, dù không sử dụng các biện pháp thuế quan nhưng Trung Quốc đã áp dụng hàng loạt cách thức như định giá tiền tệ, các chương trình và chính sách hỗ trợ khổng lồ của nhà nước dành cho doanh nghiệp để không ngừng tăng cường sản lượng. Kết quả, thặng dư thương mại của Trung Quốc đã tăng nhanh, nền kinh tế nước này không ngừng mở rộng.

Theo tờ The Japan Times, năm 2024, Trung Quốc đã sản xuất hơn 70% tổng sản lượng xe điện trên thế giới, 92% pin mặt trời toàn cầu, 98% tấm pin mặt trời và 85% tấm pin mặt trời, hơn 75% tổng số pin được bán trên toàn cầu. Song song, chủ nghĩa trọng thương của Trung Quốc đã phát triển lên những cung bậc mới, chứ không phải tập trung vào biện pháp thuế quan.