Những việc ngành giáo dục cần thực hiện rốt ráo trong năm mới

GIẢM BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG: ĐẦU TƯ VÀO HỆ THỐNG TƯ VẤN TÂM LÝ

Thông tư 19 về kỷ luật học sinh có hiệu lực từ cuối tháng 10.2025, thể hiện xu hướng kỷ luật theo hướng giáo dục, hỗ trợ và phục hồi, hạn chế các biện pháp mang tính loại trừ. Đây là bước tiến đáng ghi nhận về mặt nhân văn nhưng vấn đề đặt ra là làm sao để thực thi?

Vấn đề cốt lõi không phải là thiếu quy định mà là thiếu năng lực và nguồn lực để thực thi. Hầu hết các trường không có tư vấn tâm lý học đường chuyên nghiệp. Giáo viên (GV) chủ nhiệm vốn đã quá tải với công việc giảng dạy và hành chính, không thể kiêm nhiệm vai trò tư vấn tâm lý. Khi một học sinh có biểu hiện bất thường, ai sẽ là người phát hiện sớm, can thiệp kịp thời? Khi xảy ra xung đột, ai sẽ là người hỗ trợ cả nạn nhân lẫn người gây ra bạo lực để họ thực sự thay đổi hành vi?

Vì thế năm 2026 ngành giáo dục cần đầu tư thực chất vào hệ thống tư vấn tâm lý học đường nếu muốn mọi thông tư, chỉ thị được thực thi.

ẢNH MINH HỌA: THÚY HẰNG

AN TOÀN THỰC PHẨM: BÀI TOÁN QUẢN LÝ

Công văn của Phó thủ tướng về bảo đảm an toàn thực phẩm bếp ăn tập thể tháng 10.2025 không phải là văn bản đầu tiên về vấn đề này. Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 155/2018, các thông tư liên tịch giữa Bộ Y tế và Bộ GD-ĐT đều đã có đầy đủ.

Thực tế cho thấy với quá nhiều hình thức tổ chức bữa ăn, từ tự nấu, mua suất ăn sẵn đến thuê đơn vị cung cấp việc quản lý trở nên phức tạp. Mỗi địa phương, mỗi trường lại có cách làm khác nhau. Tiêu chí lựa chọn đơn vị cung cấp thường thiếu minh bạch. Cơ chế giám sát của phụ huynh còn mang tính hình thức. Và quan trọng nhất, trách nhiệm người đứng đầu vẫn chưa được quy định rõ ràng về mặt pháp lý.

Bài toán đặt ra cho 2026 là làm sao để tạo ra một cơ chế giám sát chặt chẽ, minh bạch, có sự tham gia thực chất của phụ huynh và đặc biệt là có chế tài đủ mạnh để răn đe.

Ảnh: Đào Ngọc Thạch

HỌC PHÍ: ĐỂ THẬT SỰ GIẢM GÁNH NẶNG CHO NGƯỜI HỌC

Chính sách miễn 100% học phí từ mầm non đến phổ thông công lập là quyết sách có ý nghĩa xã hội lớn thể hiện cam kết của Nhà nước với giáo dục. Nhưng thực tế lại tạo ra một nghịch lý: phụ huynh vẫn phải gồng gánh chi phí của các “môn liên kết”, “môn tự nguyện”, thậm chí cao hơn cả khoản học phí được miễn. Khi các môn này được xếp xen kẽ trong thời khóa biểu, phụ huynh khó có thể từ chối. Năm 2026 cần những giải pháp mạnh để chính sách miễn học phí thực sự giảm gánh nặng cho người dân.

Về học phí đại học, theo Nghị định 238/2025, khung, mức trần học phí giáo dục đại học được quy định theo từng nhóm ngành. Trong thực tế, theo đề án công bố của từng trường, nhiều chương trình tiên tiến hoặc chất lượng cao có thể thu khoảng 75 – 80 triệu đồng/năm học tùy trường và ngành. Vấn đề ở đây là học phí tăng quá nhanh so với khả năng chi trả của người dân.

Vì thế năm 2026 làm sao để vừa đảm bảo các trường có nguồn lực phát triển, vừa không biến giáo dục thành rào cản với một bộ phận người dân. Do đó hệ thống học bổng, hỗ trợ tài chính cần được mở rộng và minh bạch hơn. Cơ chế vay vốn học tập cần được thiết kế phù hợp với thu nhập tương lai của sinh viên.

CHẤT LƯỢNG GV: TỪ PHÁP LUẬT ĐẾN THỰC THI

Luật Nhà giáo 2025 có hiệu lực từ đầu năm 2026 tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho hơn 1 triệu nhà giáo. Luật đặt ra yêu cầu cao về chuẩn nghề nghiệp, năng lực số, khả năng ứng dụng AI. Nhưng giữa luật và đời sống có một khoảng cách lớn.

Thực tế phần lớn GV hiện tại chưa được đào tạo chuyên sâu về công nghệ. Nhiều địa phương vẫn thiếu GV trầm trọng, đặc biệt sau sắp xếp địa giới hành chính.

Bài toán năm 2026 không chỉ là tuyển dụng thêm GV mà là làm thế nào để nâng cao chất lượng đội ngũ hiện có đồng thời thu hút và giữ chân những người tài năng trong ngành.

Ảnh: Đào Ngọc Thạch

CHUYỂN ĐỔI SỐ: CẦN CHIẾN LƯỢC THỰC CHẤT

Bộ GD-ĐT đã số hóa 53.000 trường học, gần 24 triệu học sinh, hơn 1,4 triệu GV. Nhưng chuyển đổi số không chỉ là số hóa dữ liệu mà thay đổi căn bản phương thức dạy và học, tạo ra môi trường giáo dục công bằng hơn. Trong khi các trường ở đô thị đã triển khai lớp học thông minh thì nhiều trường ở vùng sâu, vùng xa vẫn thiếu kết nối internet, thiếu thiết bị cơ bản.

Vì thế năm 2026 cần một chiến lược chuyển đổi số thực chất, không chỉ tập trung vào số hóa dữ liệu mà phải đảm bảo công bằng trong tiếp cận công nghệ, bồi dưỡng GV một cách bài bản và quan trọng nhất là phải phù hợp với điều kiện thực tế của từng vùng miền.