Quảng Ninh: Hóa giải “điểm nghẽn” hạ tầng, khơi thông mạch máu logistics

Những “nút thắt” kìm hãm vị thế trung tâm

Quảng Ninh sở hữu những đặc quyền mà hiếm địa phương nào tại Việt Nam có được: đường biên giới trên bộ và trên biển với thị trường khổng lồ Trung Quốc, hệ thống cảng biển nước sâu và hạ tầng giao thông xuyên suốt từ cao tốc đến sân bay quốc tế. Tuy nhiên, để “mạch máu” logistics thực sự thông suốt và nuôi dưỡng nền kinh tế, tỉnh đang đứng trước yêu cầu cấp bách phải tự làm mới mình từ tư duy quản lý đến mô hình vận hành.

Nhìn vào bức tranh tổng thể, hạ tầng chiến lược của Quảng Ninh là niềm mơ ước của nhiều địa phương. Trục cao tốc xuyên tỉnh từ Hải Phòng qua Hạ Long, Vân Đồn đến tận cửa khẩu Móng Cái đã rút ngắn đáng kể thời gian lưu thông. Hệ thống cảng biển tại Cái Lân, Hải Hà, Vạn Ninh cùng Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn đã tạo nên một mạng lưới giao thông đa phương thức đồng bộ.

Tuy nhiên, thực tế phát triển lại bộc lộ những mâu thuẫn cần lời giải. Theo các chuyên gia, dù sở hữu “phần cứng” đồ sộ nhưng “phần mềm”, tức là hiệu quả khai thác và dịch vụ hậu cần – vẫn chưa tương xứng.

Hạ tầng cảng biển và hậu cần chưa đồng bộ: Việc khai thác hệ thống cảng biển, đặc biệt là các khu neo đậu chuyển tải và cảng nổi, vẫn mang tính chất rời rạc. Các khu vực kho bãi hiện có chủ yếu phục vụ lưu trữ ngắn hạn, thiếu các trung tâm logistics quy mô lớn đủ năng lực thực hiện các dịch vụ giá trị gia tăng như phân loại, đóng gói hay kiểm định quốc tế.

Sức khỏe của cộng đồng doanh nghiệp: Với hơn 2.300 doanh nghiệp đang hoạt động, con số này nghe có vẻ lớn nhưng thực chất đa phần là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Quảng Ninh đang thiếu vắng những “con sếu đầu đàn” có khả năng điều phối chuỗi cung ứng toàn cầu. Năng lực tài chính hạn hẹp khiến việc đầu tư vào công nghệ xếp dỡ hiện đại hay hệ thống quản trị thông minh (e-logistics) trở thành bài toán khó.

Cơn khát nhân lực chất lượng cao: Logistics hiện đại không chỉ là bốc xếp, mà là quản trị dữ liệu và vận hành hệ thống. Con số 32.000 lao động hiện tại phần lớn vẫn nằm ở phân khúc lao động phổ thông. Sự thiếu hụt trầm trọng đội ngũ quản lý có chứng chỉ quốc tế và am hiểu luật pháp hàng hải là rào cản lớn khi Quảng Ninh muốn vươn ra biển lớn.

Những hạn chế này dẫn đến hệ quả tất yếu: Chi phí logistics trên địa bàn còn cao, làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa đi qua tỉnh. Để giải quyết, không thể chỉ dùng những giải pháp tình thế mà cần một cuộc cách mạng về thể chế và chiến lược.

Đột phá từ thể chế và “xanh hóa” chuỗi giá trị

Trước những thách thức đó, UBND tỉnh Quảng Ninh đã đưa ra những cam kết mạnh mẽ. Ông Bùi Văn Khắng – Chủ tịch UBND tỉnh, khẳng định địa phương sẽ không để xảy ra tình trạng “phiền hà, nhũng nhiễu”. Đây không chỉ là thông điệp hành chính đơn thuần mà là một mệnh lệnh chiến lược để giữ chân doanh nghiệp. Trọng tâm của giai đoạn tới là nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Quảng Ninh sẽ rà soát lại toàn bộ quy trình thủ tục hành chính liên quan đến xuất nhập khẩu, thông quan và vận tải. Việc giảm chi phí không chính thức không chỉ giúp doanh nghiệp “dễ thở” mà còn tạo ra sự minh bạch, công bằng – yếu tố tiên quyết để thu hút các nhà đầu tư FDI và các hãng tàu lớn quốc tế.

Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược phát triển dịch vụ logistics của tỉnh đặt ra những cột mốc đầy tham vọng, đến năm 2030 hình thành 6 trung tâm logistics hiện đại, đóng góp trên 11% vào GRDP. Đặc biệt, việc đẩy mạnh dự án đường sắt Hải Phòng – Móng Cái kết nối với Đông Hưng (Trung Quốc) sẽ là “cú hích” lịch sử, đưa Quảng Ninh trở thành mắt xích không thể thay thế trong hành lang kinh tế xuyên quốc gia.

Đến năm 2050, xây dựng ít nhất một trung tâm logistics tầm cỡ thế giới. Tại đây, công nghệ AI, IoT và tự động hóa sẽ là nền tảng cốt lõi trong vận hành.

Để những con số mục tiêu không chỉ nằm trên mặt giấy, vai trò cầu nối của các hiệp hội doanh nghiệp trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Đây chính là lực lượng trực tiếp chuyển hóa các cơ chế thành nguồn lực thực tế, đồng thời là ‘cánh tay nối dài’ giúp chính quyền thấu hiểu những tâm tư, nguyện vọng từ thị trường

Theo ông Phạm Văn Thể – Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Quảng Ninh: Những mục tiêu trong Chiến lược phát triển dịch vụ logistics đến năm 2030, tầm nhìn 2050 là hoàn toàn có cơ sở nhờ nền tảng hạ tầng ‘không tiền khoáng hậu’ mà Quảng Ninh đã bồi đắp. Tuy nhiên, để hiện thực hóa con số 11% GRDP, chúng ta cần một cuộc cách mạng về tính liên kết. Hiệp hội đánh giá rất cao dự án đường sắt Hải Phòng – Móng Cái; đây không chỉ là hạ tầng giao thông, mà là trục xương sống tạo ra lợi thế cạnh tranh về chi phí vận tải đa phương thức cho doanh nghiệp.

Chúng tôi mong muốn tỉnh tiếp tục tiên phong trong việc tạo ra một hành lang pháp lý thông thoáng. Đặc biệt là các cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư vào hạ tầng kho bãi thông minh và ứng dụng công nghệ số. Hiệp hội cam kết sẽ đồng hành cùng tỉnh trong việc định hướng các hội viên chủ động đổi mới, từ bỏ tư duy làm ăn manh mún để gia nhập vào các chuỗi cung ứng chuyên nghiệp. Khi chính quyền quyết liệt và doanh nghiệp đồng lòng, Quảng Ninh chắc chắn sẽ trở thành ‘thỏi nam châm’ thu hút các dòng hàng hóa luân chuyển toàn cầu.

Trong bối cảnh thế giới đang siết chặt các tiêu chuẩn về môi trường (ESG), Quảng Ninh không thể đứng ngoài cuộc. Lãnh đạo tỉnh đã đưa ra yêu cầu bức thiết về việc “xanh hóa” ngành logistics. Điều này bao gồm việc phát triển các cảng xanh, khuyến khích doanh nghiệp sử dụng năng lượng sạch và tối ưu hóa lộ trình vận chuyển để giảm phát thải carbon.

Song song đó, chuyển đổi số sẽ là chìa khóa để tháo gỡ điểm nghẽn về nhân lực và quy trình. Một hệ sinh thái dữ liệu dùng chung giữa cảng, hải quan, cơ quan quản lý và doanh nghiệp vận tải sẽ giúp giảm thời gian chờ đợi, minh bạch hóa dòng hàng và nâng cao năng suất lao động.

Cùng quan điểm, ông Đỗ Quang Sáng – Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần XNK thủy sản Quảng Ninh chia sẻ: Tiềm năng của Quảng Ninh là vô hạn, nhưng chi phí logistics hiện nay vẫn là bài toán khiến nhiều đơn vị đau đầu. Việc tháo gỡ hiệu quả các ‘điểm nghẽn’ về hạ tầng hậu cần và thủ tục hành chính sẽ mở ra dư địa tăng trưởng mới, không chỉ cho ngành vận tải mà còn trực tiếp nâng cao sức cạnh tranh cho nông – thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Chúng tôi kỳ vọng rất lớn vào việc hình thành các trung tâm logistics hiện đại và tuyến đường sắt kết nối liên vận quốc tế. Điều này giúp rút ngắn thời gian thông quan, giảm thiểu rủi ro hư hỏng hàng hóa và tối ưu hóa chi phí vận hành. Khi các rào cản được tháo gỡ bằng sự cầu thị của chính quyền, logistics sẽ thực sự trở thành nhịp đập khỏe mạnh, đưa nền kinh tế Quảng Ninh vươn tầm, trở thành trạm trung chuyển huyết mạch của cả khu vực phía Bắc. Doanh nghiệp đã sẵn sàng đầu tư công nghệ, chuyển đổi xanh, chỉ cần một môi trường kiến tạo đủ mạnh để bứt phá.