Tết về với bánh nổ Tân Thọ

Từ lâu, Tân Thọ đã được biết đến là làng nghề truyền thống với thứ bánh không thể thiếu trên mâm cúng ngày tết của người Quảng: bánh nổ. Những chiếc bánh vuông vức, giòn tan, thơm mùi nếp rang hòa quyện với đường mạch nha làm nên hương vị tết rất riêng của miền quê ven sông Thu Bồn. Giáp tết, khi nhiều nơi ngập tràn sắc mai thì ở Tân Thọ, dấu hiệu xuân về rõ nhất là lửa bếp không tắt. Từ sáng sớm, các gia đình làm bánh đã tất bật chuẩn bị nguyên liệu.

Những năm trước, mỗi dịp tết, bánh làm ra không chỉ bán trong vùng mà còn theo chân thương lái đi khắp các chợ ở những tỉnh thành lân cận, thậm chí còn xuất hiện tại Hà Nội, TP.HCM hay ra tận nước ngoài. Đến nay, với sự đổi thay của đời sống, nghề làm bánh nổ ở Tân Thọ cũng đứng trước nhiều khó khăn. Hiện số hộ còn gắn bó với nghề thuần thủ công này chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Thu nhập từ nghề làm bánh không cao, lại chỉ rộ lên vào dịp tết, khiến nhiều gia đình buộc phải tìm kế sinh nhai khác.

Dẫu vậy, vẫn có những người kiên trì theo nghề như cách gìn giữ văn hóa, lưu giữ ký ức một thời của quê hương. Họ làm bánh không chỉ để kiếm sống, mà còn như một lời tri ân với ông bà, tổ tiên, duy trì sợi dây gắn kết giữa quá khứ và hiện tại.

Gắn bó với nghề gần 30 năm, bà Bùi Thị Mười (66 tuổi) chia sẻ: “Làm bánh nổ cực lắm, nhất là khâu rang nếp. Phải đứng canh liên tục, lơi tay chút là nếp cháy, bánh hư cả mẻ. Mỗi ngày vợ chồng tôi chỉ làm được vài chục ký nếp, làm từ sáng tới tối mịt. Cứ nghe mùi nếp rang là tôi thấy tết về”… Căn bếp nhỏ nhà bà những ngày giáp tết luôn ấm lửa, nếp rang xong mẻ này lại tiếp mẻ khác.

GIỮ HỒN TẾT CHO NGƯỜI XA QUÊ

Nghề làm bánh nổ không được vội vàng. Đầu tiên là loại bỏ những hạt lép để khi rang, nếp nở bung. Để có được hàng ngàn hạt nếp nổ vừa giòn vừa vàng tới, không cháy, người canh lửa phải biết điều chỉnh. Sau công đoạn rang nếp, hạt nổ phải được nhặt sạch vỏ trấu còn sót. Tiếp đến là khâu thắng đường, phải làm sao để đường sên với gừng không bị già lửa. Sau khi đường “lại nước” sẽ trộn nổ vào, tiếp đó cho hỗn hợp này vào khuôn, đóng chặt và đưa đi sấy bằng than củi.

Theo bà Mười, nghề làm bánh nổ chỉ thực sự rộ vào khoảng 1 tháng trước tết, nên thu nhập không cao, mang tính thời vụ. “Trừ chi phí nguyên liệu, mỗi mùa tết gia đình tôi thu về từ 10 – 15 triệu đồng, không cao so với nhiều nghề khác, nhưng đủ để trang trải sinh hoạt và lo tết cho con cháu. Nếu tính công thì không đáng bao nhiêu, mà cái được lớn nhất là giữ được nghề của cha mẹ để lại. Con cháu đi xa, cứ tết là hỏi “năm nay mẹ có làm bánh không?”, nghe vậy là mình có động lực làm tiếp”, bà Mười cười hiền.

Không chỉ phụ nữ, nhiều đàn ông trong làng cũng gắn bó với nghề bánh. Ông Huỳnh An Thu (62 tuổi) cho biết nghề này đòi hỏi sự tỉ mỉ và sạch sẽ tuyệt đối. “Có năm bán chậm, bánh làm ra phải để ăn dần trong nhà. Nhưng bỏ nghề thì không nỡ. Đây là nghề của ông bà để lại, bỏ đi thì coi như mất luôn một phần ký ức của làng”, ông Thu trầm ngâm.

Ông Thu kể một thời làng Tân Thọ có hơn 40 cơ sở sản xuất bánh nổ dịp tết. Những cơ sở ấy không lớn nhưng đều bận rộn từ sáng đến tối, từ việc chuẩn bị nguyên liệu đến khâu đóng bánh, sấy bánh. Hiện nay chỉ còn khoảng 15 hộ gia đình kiên trì bám nghề để bỏ mối cho các cửa hàng, chợ phiên.

Cái khó lớn nhất, theo ông Thu, là đầu ra không ổn định và thiếu người kế nghiệp. Bánh làm thủ công nên sản lượng không nhiều, giá thành cao hơn so với các loại bánh công nghiệp được sản xuất hàng loạt. Trong khi đó, người trẻ ngày càng ít chịu ngồi làm hàng giờ cạnh bếp than. “Thu nhập từ bánh nổ không cao, mỗi chiếc bánh chỉ lời vài nghìn đồng. Dẫu vậy, tôi luôn tâm niệm phải giữ được hương vị xưa. Tết mà thiếu bánh nổ thì không còn đúng là tết quê nữa”, ông Thu quả quyết.

Dù đối mặt với nhiều khó khăn, những người thợ bánh Tân Thọ vẫn kiên trì với nghề, lặng lẽ gìn giữ hương vị tết quê giữa nhịp sống hiện đại, như lời nhắn gửi cho thế hệ sau về một nghề từng nuôi sống bao thế hệ.