Trong bối cảnh ‘bội thực’ tri thức nhờ sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), việc nâng cao năng lực thực học, tự chủ và phản biện từ tinh thần ‘Chi bằng học’ của cụ Phan Châu Trinh ngày càng trở nên cấp bách, theo chuyên gia.
Các diễn giả trình bày tham luận tại hội thảo về chí sĩ yêu nước Phan Châu Trinh diễn ra sáng nay 24.3 tại TP.HCM
ẢNH: NGỌC LONG
Hôm nay, 24.3, kỷ niệm 100 năm ngày mất của nhà chí sĩ yêu nước Phan Châu Trinh. Nhân dịp này, Trung tâm nghiên cứu Việt Nam, Trường ĐH Fulbright Việt Nam phối hợp Trường ĐH Văn hóa TP.HCM tổ chức chuỗi hoạt động học thuật, văn hóa mang chủ đề “Phan Châu Trinh – Ánh sáng khai minh” để tưởng nhớ và thảo luận về di sản tư tưởng của cụ Phan sau một thế kỷ.
Điểm nhấn trong chuỗi hoạt động là hội thảo Phan Châu Trinh và tinh thần ‘Chi bằng học’: Tư tưởng khai minh, giáo dục, phát triển quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và thời đại AI diễn ra tại Nhà hát Hòa Bình sáng nay. Sự kiện thu hút đông đảo các nhà nghiên cứu và những người mến mộ để cùng thảo luận về tư tưởng của cụ trong bối cảnh lịch sử Việt Nam và mở rộng hơn là trong bức tranh khu vực và đương đại.
Người khai mở dòng giáo dục mới
Trình bày đề dẫn hội thảo, tiến sĩ Nguyễn Nam, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Việt Nam, Trường ĐH Fulbright Việt Nam, nhận định sau 100 năm, câu trả lời “Chi bằng học” (không gì bằng việc học) của cụ Phan vẫn nguyên giá trị với các câu hỏi thời đại của đất nước, như muốn xây dựng đất nước vững mạnh phải bắt đầu từ đâu hay muốn dân tộc vươn mình phải dựa vào điều gì.
“Học ở đây là thực học, học để cải tạo con người và xã hội, học để xây dựng năng lực công dân và năng lực phát triển quốc gia. ‘Chi bằng học’, do đó, không nên được hiểu thuần túy là một khẩu hiệu khuyến học, khai dân trí mà như là một chiến lược chính trị, cải cách gắn liền với sự hình thành tính công dân hiện đại, với thực hành phát ngôn công khai và đòi hỏi tinh thần thượng tôn pháp luật trong bối cảnh thuộc địa đầu thế kỷ 20”, ông Nam nói.
Tiến sĩ Nguyễn Nam phát biểu đề dẫn
ẢNH: NGỌC LONG
PGS-TS Ngô Văn Minh, nguyên Trưởng khoa Dân tộc và tôn giáo, Học viện Chính trị khu vực III tại Đà Nẵng, bổ sung rằng tư tưởng giáo dục “Chi bằng học” là nội dung cốt lõi của “Khai dân trí” nằm trong hệ tư tưởng cứu nước của cụ Phan. Tinh thần này nêu rõ, nền giáo dục phải thực dạy và hướng tới đại chúng, tạo điều kiện để con người thực học, thực nghiệp, học đi đôi với hành.
Để hiện thực hóa điều này, Phan Châu Trinh trực tiếp thúc đẩy các hoạt động thực tiễn như mở đường cho phong trào Duy Tân, hỗ trợ lập nên Đông Kinh Nghĩa Thục, mở trường học, cổ vũ tân học…
Dù đề cao việc học nhất là từ văn minh phương Tây thế nhưng Phan Châu Trinh vẫn nghiêm cẩn dặn dò người học không được cắt đứt văn hóa phương Đông. Cụ cho rằng phải giữ gìn quốc túy và dù học ngoại ngữ nhưng không được quên tiếng mẹ đẻ, bởi một khi bị nô lệ về ngôn ngữ một nước nào, tức là đã “quỳ gối cúi đầu dưới cái ách của họ”.
Tựu trung lại, có thể xem “Phan Châu Trinh là người khai mở dòng giáo dục yêu nước Việt Nam đầu thế kỷ 20”, PGS Ngô Văn Minh nhận định.
“Đặt trong bối cảnh hiện nay có những thay đổi sâu sắc do toàn cầu hóa, chuyển đổi số và AI, chúng ta càng phải nhận thức rằng tri thức là sức mạnh, giáo dục có vai trò là động lực quan trọng để khẳng định vị thế dân tộc, không chỉ là ‘quốc sách hàng đầu’ mà còn là nhân tố ‘quyết định tương lai của dân tộc’ theo Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị”, ông Minh thông tin thêm.
Không chỉ đúng đắn với định hướng hiện nay mà trong cùng thời kỳ, giữa Phan Châu Trinh và Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã có nhiều điểm giao thoa trong nhận thức về giáo dục, theo tiến sĩ Phạm Văn Luân, giảng viên ở Trường ĐH Văn hóa TP.HCM. “Cả hai đều xem giáo dục là nhân tố quyết định với sự phát triển của dân tộc, đề cao phương châm học đi đôi với hành”, ông Luân nói.
Đó là một trong những lý do ông nhận định trong bối cảnh kinh tế tri thức, cách mạng khoa học công nghệ và hội nhập quốc tế bùng nổ và Việt Nam bước vào “kỷ nguyên vươn mình”, vấn đề căn cốt đặt ra vẫn là “Chi bằng học”. Tinh thần này cũng đang tiếp tục soi sáng, gợi mở những bài học cho tiến trình đổi mới giáo dục ĐH Việt Nam ngày nay, ông nói thêm.
Theo tiến sĩ Lê Hữu Phước, nguyên Phó hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), những vấn đề Phan Châu Trinh đặt ra sau một thế kỷ vẫn vẹn nguyên giá trị thời sự
ẢNH: NGỌC LONG
Tiến sĩ Bùi Trân Phượng, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Hoa Sen (TP.HCM), tham gia đối thoại cùng các diễn giả
ẢNH: NGỌC LONG
Tinh thần sáng mãi với thời đại
Ở hội thảo, các diễn giả trình bày tham luận đều nhất trí rằng tinh thần “Chi bằng học” của Phan Châu Trinh là triết lý giáo dục có giá trị lâu dài và thể hiện tầm nhìn vượt thời đại khi đặt giáo dục vào vị trí trung tâm của công cuộc canh tân đất nước. Do đó, dù giáo dục đang đứng trước những biến chuyển sâu sắc về mục tiêu, nội dung hay phương pháp giảng dạy… dưới sự ảnh hưởng của AI và chuyển đổi số, “Chi bằng học” vẫn luôn vẹn nguyên giá trị.
Bởi, nếu chỉ tập trung đào tạo kỹ năng công nghệ mà xem nhẹ những giá trị nhân văn, trách nhiệm xã hội…, giáo dục có nguy cơ bị kỹ thuật hóa và “đánh mất chức năng phát triển con người”, theo thạc sĩ Trần Lâm Kim Phượng, giảng viên Trường ĐH Văn hóa TP.HCM. Đó là nguyên nhân nền giáo dục phải đào tạo sinh viên cách phản biện và phát triển thành con người toàn diện, nhất là khi thực tế ghi nhận ngày càng nhiều người học lệ thuộc vào những công cụ AI để thay mình đảm nhận vai trò phản biện.
“Tinh thần ‘Chi bằng học’ là một trong những cơ sở lý luận để cải cách giáo dục hướng tới phát triển con người tự chủ”, bà Phượng nhấn mạnh.
Đồng tình, NSƯT-TS Hoàng Duẩn, Phó trưởng khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuật ở Trường ĐH Văn hóa TP.HCM, cho rằng trong bối cảnh đương đại, sinh viên đang phải đối diện với sự nhiễu loạn thông tin từ AI, góp phần khiến các bạn bị suy giảm tư duy phản biện. Vì thế, “khai dân trí” giờ đây không chỉ là xóa mù chữ mà còn phải là nâng cao năng lực số lẫn tư duy phản biện, trách nhiệm công dân trên mạng cho người học.
Người trẻ tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Phan Châu Trinh trong chuỗi hoạt động tưởng niệm 100 năm ngày mất của cụ
ẢNH: NGỌC LONG
Phan Châu Trinh và Fukuzawa Yukichi
Một điểm đặc biệt được tiến sĩ Phan Thu Vân, Phó trưởng khoa Ngữ văn Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, nêu ra là Phan Châu Trinh học hỏi nhiều điều từ ông Fukuzawa Yukichi – một trong những nhà tư tưởng lớn nhất của Nhật Bản cận đại và là tác giả của Khuyến học. Cả hai gặp gỡ nhau ở triết lý nhân sinh và tư duy dân quyền, và “Phan Châu Trinh chính là người đã hiện thực hóa và ‘Việt hóa’ những gì Fukuzawa đã làm ở Nhật Bản”, bà Vân nhấn mạnh.
“Tuy nhiên, trong khi Fukuzawa nhấn mạnh vào sự độc lập cá nhân thì Phan Châu Trinh chú trọng hơn tới sự chuyển hóa về đạo đức. Đây là điểm khác biệt trong cách tiếp cận việc học và con đường đi đến độc lập tự cường dựa trên những ý thức về căn tính quốc gia của hai nhà tư tưởng”, tiến sĩ Vân đúc kết.
Nguồn: thanhnien.vn
