Xe điện và tác động thực tế lên môi trường đô thị

Nghiên cứu do Trường Y Keck thuộc Đại học Nam California (USC) thực hiện, sử dụng dữ liệu vệ tinh độ phân giải cao để theo dõi nồng độ NO₂ trên phạm vi toàn bang. Kết quả cho thấy, cứ mỗi 200 xe không phát thải (bao gồm xe điện thuần và xe hybrid sạc ngoài) được bổ sung, nồng độ NO₂ tại khu vực đó giảm trung bình 1,1%. Đây là một trong những bằng chứng đầu tiên chứng minh lợi ích môi trường của xe điện trong điều kiện sử dụng thực tế, thay vì chỉ dựa trên các mô hình hay giả định lý thuyết.

NO₂ chủ yếu phát sinh từ quá trình đốt nhiên liệu hóa thạch, đặc biệt là giao thông đường bộ. Chất khí này có thể gây ra hoặc làm trầm trọng thêm các bệnh về hô hấp như hen suyễn, viêm phế quản, đồng thời làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ. Do đó, việc giảm NO₂ không chỉ cải thiện chất lượng không khí mà còn mang ý nghĩa trực tiếp đối với sức khỏe cộng đồng, nhất là tại các khu vực đô thị đông dân.

Một điểm đáng chú ý của nghiên cứu là phương pháp tiếp cận. Trước đây, việc đánh giá tác động của xe điện đối với môi trường gặp nhiều hạn chế do hệ thống trạm quan trắc không khí mặt đất có phạm vi phủ sóng hẹp. Trong nghiên cứu lần này, nhóm khoa học đã sử dụng dữ liệu từ vệ tinh TROPOMI, cho phép theo dõi nồng độ NO₂ hằng ngày với độ chi tiết cao. California được chia thành gần 1.700 khu vực tương đương cấp mã bưu chính để phân tích sự thay đổi theo từng cộng đồng dân cư.

Trong giai đoạn 2019-2023, tỷ lệ xe không phát thải tại California tăng từ 2% lên 5% tổng số xe hạng nhẹ lưu hành. Trung bình mỗi khu dân cư có thêm khoảng 272 xe loại này. Dù tỷ lệ xe điện vẫn còn khiêm tốn so với xe chạy xăng, tác động tích cực đến chất lượng không khí đã bắt đầu thể hiện rõ ràng. Nhóm nghiên cứu cũng loại trừ các yếu tố gây nhiễu như ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, biến động giá nhiên liệu hay xu hướng làm việc từ xa, qua đó củng cố độ tin cậy của kết quả.

Những phát hiện trên mang ý nghĩa tham khảo đáng chú ý đối với Việt Nam, nơi ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn đang trở thành vấn đề ngày càng nghiêm trọng. Trong những năm gần đây, Hà Nội và TP HCM thường xuyên ghi nhận chỉ số chất lượng không khí (AQI) ở mức kém đến xấu, đặc biệt vào giờ cao điểm và các giai đoạn thời tiết bất lợi. Giao thông đường bộ, với mật độ lớn xe máy và ô tô sử dụng nhiên liệu hóa thạch, được xem là một trong những nguồn phát thải chính, góp phần làm gia tăng nồng độ khí độc và bụi mịn trong không gian sống của người dân.

Thực tế này cho thấy các biện pháp mang tính tình thế như hạn chế lưu thông theo giờ, phun rửa đường hay kiểm soát khí thải chỉ có thể giúp giảm áp lực trong ngắn hạn. Về dài hạn, việc thay đổi cấu trúc phương tiện lưu thông giảm dần xe chạy xăng và tăng tỷ lệ xe không phát thải mới là giải pháp mang tính căn cơ.

Đối với Việt Nam, lợi ích của xe điện không chỉ nằm ở mục tiêu giảm phát thải carbon, mà còn ở tác động trực tiếp tới môi trường sống hàng ngày. Xe điện không tạo ra khí thải tại chỗ, giúp giảm nồng độ các chất ô nhiễm gắn liền với giao thông đô thị như NO₂. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều khu dân cư nằm sát các trục đường lớn, nơi trẻ em, người cao tuổi và những người có bệnh nền về hô hấp là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ ô nhiễm không khí.

Bên cạnh lợi ích môi trường và sức khỏe, chuyển đổi sang xe điện còn mang lại hiệu quả gián tiếp về kinh tế – xã hội, thông qua việc giảm chi phí y tế liên quan đến các bệnh do ô nhiễm không khí, đồng thời cải thiện chất lượng sống tại đô thị. Khi các chính sách hạn chế phương tiện phát thải được triển khai theo lộ trình, xe điện có thể đóng vai trò là giải pháp thay thế phù hợp, giúp quá trình chuyển đổi diễn ra ít xáo trộn hơn đối với đời sống người dân.