Kinh tế số: Động lực tăng trưởng của Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Thành tựu vượt bậc của kinh tế số

Theo Phó Cục trưởng Cục Thống kê Lê Trung Hiếu, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP đã liên tục tăng từ 12,87% năm 2021 lên 14,02% năm 2025, tương đương khoảng 72,1 tỷ USD. Đây là mức tăng trưởng ấn tượng trong bối cảnh kinh tế thế giới đầy thách thức, phản ánh bước chuyển biến chiến lược khi các ngành công nghệ lõi và quá trình số hóa trong các lĩnh vực truyền thống ngày càng đóng góp mạnh mẽ cho nền kinh tế.

Theo thông tin từ Cục Thống kê, quy mô GDP Việt Nam theo giá hiện hành năm 2025 ước đạt khoảng 514 tỷ USD, GDP bình quân đầu người vượt 5.000 USD. Những dữ liệu này cho thấy nền kinh tế tiếp tục củng cố đà tăng trưởng, đồng thời khẳng định vai trò ngày càng lớn của kinh tế số trong cơ cấu tăng trưởng chung.

Sự phát triển vượt bậc này thể hiện rõ qua các mảng số hóa trong dịch vụ công, thanh toán không dùng tiền mặt, thương mại điện tử và nền tảng dữ liệu lớn (big data) được triển khai mạnh mẽ trên phạm vi toàn quốc. Trong thương mại điện tử, các hệ sinh thái số đã phát triển sâu rộng, từ doanh nghiệp công nghệ tài chính đến các nền tảng giao dịch trực tuyến. Đáng chú ý, các mô hình do doanh nghiệp Việt phát triển như Tiki với hệ thống logistics nội địa tối ưu, hay những nền tảng khu vực hoạt động mạnh tại Việt Nam như Shopee và Lazada thúc đẩy thanh toán số và thương mại xuyên biên giới, đã tạo nên sự năng động lớn cho thị trường tiêu dùng số. Những ví dụ này cho thấy sức lan tỏa của chuyển đổi số không chỉ ở đô thị mà còn mở rộng sang các tỉnh thành, hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ tiện ích hơn và thúc đẩy hiệu quả giao dịch.

Trong khu vực dịch vụ, ứng dụng CNTT trong sản xuất, vận hành và quản lý ngày càng phổ biến, góp phần nâng cao năng suất và giảm chi phí hoạt động. Không chỉ doanh nghiệp nỗ lực số hóa, các cơ quan quản lý công cũng thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số trong cải cách hành chính với mục tiêu xây dựng Chính phủ điện tử hiệu quả, minh bạch hơn. Điều này không chỉ đơn thuần là ứng dụng công nghệ mà còn là sự thay đổi phương thức quản trị, cải tiến quy trình phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Nhìn rộng hơn, các số liệu mới nhất cho thấy kinh tế số không chỉ tăng trưởng về quy mô mà còn có chiều sâu, tác động đến cơ cấu sản xuất từ dịch vụ tài chính, công nghiệp công nghệ cao đến năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy tỷ trọng trong GDP mới đạt hơn 14% vào năm 2025, nhưng đây là nền tảng quan trọng để hướng tới mục tiêu cao hơn trong giai đoạn 2026-2030, đặc biệt khi Chiến lược chuyển đổi số quốc gia đặt mục tiêu kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP vào năm 2030.

Tháo gỡ khó khăn để bứt phá

Dù đạt được những thành tựu đáng kể, nền kinh tế số Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều rào cản nội tại và ngoại lực. Một trong những thách thức lớn nhất là sự chênh lệch phát triển số giữa các vùng và giữa doanh nghiệp quy mô lớn với doanh nghiệp nhỏ và vừa, khiến lợi ích từ chuyển đổi số chưa thực sự đồng đều. Theo các báo cáo gần nhất, một số địa phương như Bắc Ninh, Thái Nguyên hay Hải Phòng có tỷ trọng kinh tế số trong GRDP vượt 20%, trong khi nhiều tỉnh khác chỉ đạt 6-10%, cho thấy khoảng cách lớn về năng lực hạ tầng và mức độ sẵn sàng số.

Nhiều địa phương thiếu hạ tầng số chất lượng cao và nguồn nhân lực có kỹ năng để vận hành dữ liệu lớn, AI và các hệ thống phân tích phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng.

Song song đó, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý liên quan đến dữ liệu và an ninh mạng. Khi dữ liệu ngày càng trở thành tài sản chiến lược, những quy định về bảo vệ quyền riêng tư, quyền sở hữu dữ liệu và tiêu chuẩn an toàn thông tin sẽ quyết định niềm tin của người tiêu dùng và nhà đầu tư. Hành lang pháp lý cần được thiết kế linh hoạt hơn để hỗ trợ đổi mới sáng tạo, song vẫn đảm bảo chặt chẽ nhằm hạn chế rủi ro trong môi trường số, đặc biệt đối với các mô hình kinh doanh dựa trên dữ liệu và nền tảng số.

Nguồn nhân lực số tiếp tục là điểm nghẽn lớn. Theo Tổng giám đốc công ty CP Tư vấn POCD Ngô Đình Đức, mặc dù lực lượng lao động trẻ dồi dào, sự thiếu hụt kỹ năng chuyên sâu như khoa học dữ liệu, an ninh mạng và kiến trúc hệ thống số đang cản trở quá trình mở rộng ứng dụng công nghệ tiên tiến. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và hệ thống giáo dục nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng các yêu cầu mới của nền kinh tế số.

Cơ hội cho Việt Nam trong giai đoạn 2026-2030 là rất lớn khi xu hướng số hóa toàn cầu tiếp tục tăng tốc, cùng với sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng quốc tế sang khu vực ASEAN. Việt Nam có thể nắm bắt thời cơ bằng cách đầu tư mạnh vào hạ tầng số hiện đại, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và xây dựng khuôn khổ pháp lý tiên tiến nhằm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số. Đặc biệt, các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, Internet of Things, điện toán đám mây và dữ liệu mở sẽ là những nền tảng then chốt giúp Việt Nam rút ngắn khoảng cách với các quốc gia dẫn đầu về công nghệ.